تحریریه «مداد»
«صبر کن، معاینهی انگشتی انجام نمیدهی؟» این یکی از پرتکرارترین سؤالاتی است که بیماران مرد در معاینات دورهای از پزشک میپرسند. وقتی پزشک توضیح میدهد که علم در حال تحول نشان میدهد معاینهی دیجیتال رکتال (DRE) لزوماً بهترین روش غربالگری سرطان پروستات نیست، آنها ابتدا نگاه تعجبآمیز انداخته و سپس با چهرهای پر از آسودگی همهی حواسشان را متوجه آن صحبتهای پزشک میکنند.
غربالگری سرطان پروستات اهمیت زیادی دارد. به گفتهی انجمن سرطان کانادا، سرطان پروستات غیر از سرطانهای پوست به جز ملانوما، شایعترین سرطان میان مردان در کشور و سومین علت اصلی مرگهای ناشی از سرطان است.
با این حال، روش غربالگری سرطان پروستات بر اساس آخرین یافتههای علمی و ابزارهای موجود تغییر کرده که برای همهی افراد، رویکرد یکسانی را نشان نمیدهد.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
درک این که چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات هستند، نخستین گام برای تصمیمگیری آگاهانه است.
مردان بالای ۵۰ سال و کسانی که سابقهی خانوادگی سرطان پروستات دارند، در معرض خطر بیشتری از ابتلا به این بیماری قرار دارند. علاوه بر این، مردان سیاهپوست نسبت به سایر گروههای نژادی بیشتر به سرطان پروستات مبتلا میشوند. البته عواملی مانند رژیم غذایی و وزن بدن نیز ممکن است در این ابتلا نقش داشته باشند.
چه و چگونه کسانی باید غربالگری شوند؟
غربالگری به معنای بررسی بیماری در فردی است که هنوز بیماری در آن تشخیص داده نشده و علامتی ندارد. بنابراین باید مراقب باشیم که ابزارهای غربالگری بیشتر باعث آسیب نشوند.
در اینجا به تشریح دو آزمایش اصلی غربالگری سرطان پروستات پرداخته میشود:
- معاینهی دیجیتال رکتال :(DRE) بهطورسنتی، معاینهی انگشتی یکی از ارکان اصلی غربالگری سرطان پروستات بوده است. با این حال، توصیههای فعلی میگویند که این معاینه ممکن است برای همهی بیماران ضروری نباشد. دلیل سادهی آن، این است که پزشک تنها میتواند حدود یکسوم سطح پروستات را لمس کند.
اگر سرطان در بخشهای دیگر یا در عمق پروستات رشد کرده باشد، قابل لمس نخواهد بود بنابراین، این آزمایش برای بیمارانی که علامتی ندارند، چندان مفید نیست و توصیه نمیشود.
البته در بیمارانی که علائمی از وجود مشکل در پروستات را نشان میدهند، همچنان معاینهی انگشتی در آنها انجام میشود.
- آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات:(PSA) آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات (PSA) میزان پروتئینی به نام آنتیژن اختصاصی پروستات را در خون اندازهگیری میکند. سطح بالای آنتیژن اختصاصی پروستات میتواند نشانهی سرطان پروستات باشد، اما ممکن است به دلایل دیگر مانند عفونتهای مثانه یا اقدامات اخیر اورولوژیک نیز افزایش پیدا کند.
انجمن سرطان کانادا توصیه کرده افراد با خطر متوسط ابتلا به سرطان پروستات از سن ۵۰ سالگی به فکر انجام آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات باشند. برای افراد پرخطر، از جمله مردان سیاهپوست و کسانی که سابقهی خانوادگی سرطان پروستات دارند، غربالگری از سن ۴۵ سالگی توصیه میشود.
با این حال، از نظر کارگروه پیشگیری سلامت کانادا بهتر است از آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات برای غربالگری استفاده نشود. بررسی این کارگروه از مطالعات مستقل نشان میدهد که آسیبهای احتمالی آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات، مانند نتایج مثبت کاذب و درمانهای غیرضروری، بیشتر از منافع آن است.
در دستورالعملهای منتشر شده در سال ۲۰۱۴، این کارگروه اعلام کرد: «برای مردان زیر ۵۵ سال و بالای ۷۰ سال، هیچ مدرکی دال بر کاهش مرگومیر ناشی از غربالگری با آنتیژن اختصاصی پروستات وجود ندارد، درحالیکه شواهدی از آسیبها دیده میشود. برای مردان بین ۵۵ تا ۶۹ سال، شواهدی متناقض از بهرهی اندک غربالگری و شواهدی از آسیبها وجود دارد.
با توجه به این توصیههای متناقض، مردان چه باید بکنند؟
برخی پزشکان پیشنهاد کردند بهتر است افراد دربارهی غربالگری آنتیژن اختصاصی پروستات گفتوگویی دقیق و کامل با پزشک خانوادهی خود داشته باشند و سابقهی پزشکی و خانوادگی خود را در نظر بگیرند. لازم است محدودیتها، منافع و آسیبهای بالقوهی آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات بهطورکامل توضیح داده شود تا منجر به گرفتن یک تصمیم آگاهانه و درست شود.
قابل توجه است مزایای غربالگری شامل تشخیص زودهنگام و امکان درمان مؤثرتر است. محدودیتها و آسیبهای احتمالی شامل نتایج مثبت کاذب، اضطراب، آزمایشها و درمانهای غیرضروری (مانند عفونت یا اختلال در عملکرد جنسی) و همچنین تشخیص بیشازحد (overdiagnosis) تشخیص سرطانهایی که آنقدر کند رشد میکنند که در طول عمر بیمار مشکلی ایجاد نمیکردند، است.
تحقیقات نشان میدهد حدود نیمی از سرطانهای پروستات تشخیص داده شده از طریق غربالگری، دچار تشخیص بیشازحد میشوند. علائمی که افراد باید مراقب آنها باشند. شناخت علائم سرطان پروستات اهمیت دارد، چرا که در صورت بروز آنها، استفاده از ابزارهای غربالگری ضروری میشود.
سرطان پروستات در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است اما با پیشرفت بیماری، علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- دشواری در ادرار یا ضعیف شدن جریان ادرار
- تکرر ادرار، بهویژه در شب
- بروز هرگونه تغییر غیرمعمول در ادرار یا انزال (مانند وجود خون یا درد)
هرچند این علائم میتوانند ناشی از بیماریهای دیگر مانند بزرگ شدن خوشخیم پروستات یا عفونتها هم باشند، اما مشاوره با پزشک برای تشخیص دقیق آنها ضروری است.
اگرچه اقدامات پیشگیرانهای به عنوان روش قطعی برای پیشگیری از سرطان پروستات وجود ندارد، اما برخی انتخابهای سبک زندگی میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهند.
به مردان توصیه میشود رژیمی متعادل و غنی از میوهها، سبزیجات و غلات کامل مصرف و استفاده از گوشت قرمز و لبنیات پرچرب را محدود کنند. فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن سالم، پرهیز از مصرف دخانیات و محدود کردن مصرف الکل نیز در کاهش خطر سرطان مؤثر است.
منبع: The Globe & Mail
