تحریریه‌ی «مداد»
مجمع عمومی سازمان ملل متحد روز جمعه با رأی قاطع از قطعنامه‌ای حمایت کرد که کشورها و نهادهای بین‌المللی را تشویق می‌کند به‌تدریج از نقشه مشهور مرکاتور فاصله بگیرند و از نقشه‌هایی استفاده کنند که اندازه واقعی قاره‌ها را دقیق‌تر نشان می‌دهند؛ از جمله طرح Equal Earth یا «زمین برابر». این قطعنامه با ۱۶۴ رأی موافق، یک رأی مخالف و شش رأی ممتنع تصویب شد؛ ایالات متحده تنها کشوری بود که رأی منفی داد.
این تصمیم الزام‌آور نیست و به این معنا نیست که از فردا همه نقشه‌های جهان عوض می‌شوند. اما می‌تواند بر کتاب‌های درسی، رسانه‌ها، اطلس‌ها و حتی سرویس‌های دیجیتال نقشه اثر بگذارد. قطعنامه از دولت‌ها و سازمان‌ها می‌خواهد در جاهایی که هدف، مقایسه اندازه واقعی کشورها و قاره‌هاست، از طرح‌هایی استفاده کنند که مساحت‌ها را کمتر تحریف می‌کنند.
مشکل نقشه‌ای که همه می‌شناسیم چیست؟
بسیاری از نقشه‌های جهان هنوز بر پایه طرح مرکاتور هستند؛ روشی که گراردوس مرکاتور در سال ۱۵۶۹ برای دریانوردی طراحی کرد.
مزیت بزرگ این نقشه برای کشتیرانان این بود که جهت‌ها و مسیرهای ثابت قطب‌نما را به‌صورت خطوط مستقیم نشان می‌داد. اما برای نمایش اندازه واقعی خشکی‌ها مناسب نیست. هرچه از خط استوا به سمت قطب‌ها می‌رویم، اندازه سرزمین‌ها بیش از حد بزرگ نمایش داده می‌شود.
نتیجه بسیار چشمگیر است: گرینلند روی نقشه مرکاتور تقریباً هم‌اندازه آفریقا به نظر می‌رسد، در حالی که مساحت آفریقا حدود ۱۴ برابر گرینلند است. اروپا، کانادا و روسیه نیز بزرگ‌تر از نسبت واقعی‌شان دیده می‌شوند.
نقشه Equal Earth چه فرقی دارد؟
طرح Equal Earth در سال ۲۰۱۸ توسط گروهی از نقشه‌نگاران معرفی شد. این یک «پروجکشن مساحت‌برابر» است؛ یعنی نسبت مساحت قاره‌ها و کشورها را حفظ می‌کند.
در این نقشه، آفریقا ناگهان بزرگ‌تر نشده است؛ بلکه سرزمین‌هایی که در مرکاتور بیش از اندازه بزرگ شده بودند، به نسبت واقعی خود بازمی‌گردند. گرینلند بسیار کوچک‌تر دیده می‌شود، اروپا و آمریکای شمالی جمع‌وجورتر می‌شوند و آفریقا، آمریکای جنوبی و مناطق نزدیک استوا جایگاه واقعی‌تری پیدا می‌کنند.
البته هیچ نقشه تختی نمی‌تواند کره زمین را بدون هیچ تحریفی نمایش دهد. تفاوت در این است که هر طرح تصمیم می‌گیرد چه چیزی را حفظ کند: زاویه، فاصله، شکل یا مساحت. Equal Earth برای نمایش مساحت نسبی طراحی شده، در حالی که مرکاتور هنوز برای برخی کاربردهای ناوبری مفید است.
چرا آفریقا این موضوع را به سازمان ملل برد؟
این ابتکار را توگو به نمایندگی از اتحادیه آفریقا پیش برد و همه ۵۵ عضو اتحادیه آفریقا از کارزار #CorrectTheMap حمایت کرده‌اند.
طرفداران طرح می‌گویند نقشه‌ها فقط ابزار جغرافیا نیستند؛ تصویری که نسل‌های مختلف از جهان می‌بینند می‌تواند بر برداشت آن‌ها از اندازه، اهمیت و جایگاه مناطق مختلف اثر بگذارد. آن‌ها تحریف تاریخی اندازه آفریقا را بخشی از میراث نگاه اروپامحور به جهان می‌دانند.
روبرت دوسی، وزیر خارجه توگو، پیش از رأی‌گیری تأکید کرد که نقشه‌ها «درک ما از جهان» را شکل می‌دهند و تصویری تحریف‌شده می‌تواند برداشت‌های نادرست را نسل به نسل منتقل کند.
آیا سازمان ملل واقعاً یک «نقشه رسمی جهان» را عوض کرده است؟
اینجا یک نکته مهم وجود دارد. تیترهایی مانند «سازمان ملل نقشه جهان را عوض کرد» کمی ساده‌سازی‌شده‌اند.
خود دبیرخانه سازمان ملل تاکنون یک پروجکشن واحد اجباری برای تمام نقشه‌هایش نداشته و بسته به کاربرد از طرح‌هایی مانند Robinson، Winkel Tripel و Eckert IV استفاده کرده است. قطعنامه جدید نیز الزام حقوقی برای کنار گذاشتن همه نقشه‌های دیگر ایجاد نمی‌کند.
آنچه واقعاً اتفاق افتاده، حمایت سیاسی گسترده سازمان ملل از اصل نمایش دقیق‌تر نسبت مساحت قاره‌ها و ترویج Equal Earth به‌عنوان یکی از گزینه‌های مناسب است.
فرانسه نیز هم‌زمان اعلام کرده در نقشه‌های رسمی خود از مرکاتور فاصله می‌گیرد و به سراغ طرح Eckert IV می‌رود؛ طرح دیگری که مساحت‌ها را به نسبت واقعی نمایش می‌دهد.
برای بسیاری از ما که از کودکی جهان را روی نقشه مرکاتور دیده‌ایم، نقشه تازه ممکن است در نگاه اول عجیب باشد. اما عجیب بودن آن بیشتر نشان می‌دهد که چشم ما تا چه اندازه به یک تصویر تحریف‌شده از اندازه واقعی جهان عادت کرده است.
خبرهای صبحگاهی
