پدیده‌ «استخدام کم، اخراج کم» – چالش بانک مرکزی برای تغییر نرخ بهره

بانک مرکزی کانادا هشدار داد که بازار کار کشور در حال تجربه یک تغییر ساختاری عمیق و ورود به وضعیت «استخدام کم، اخراج کم» (low-hire, low-fire) است؛ پدیده‌ای که روند تصمیم‌گیری‌های پولی و تعیین نرخ بهره را بیش از پیش پیچیده می‌کند.

به گزارش گلوب اند میل، نیکولا ونسان، معاون بانک مرکزی، می‌گوید تشخیص ماهیت این تغییرات—اینکه آیا کوتاه‌مدت و چرخه‌ای هستند یا ساختاری و بلندمدت—برای اتخاذ سیاست‌های پولی درست حیاتی است.

در شرایط عادی، بالا رفتن نرخ بیکاری نشان‌دهنده رکود اقتصادی است و بانک مرکزی می‌تواند با کاهش نرخ بهره، تقاضا را تحریک کند؛ اما اگر ریشه بیکاری ساختاری باشد، کاهش نرخ بهره تنها سبب تشدید تورم می‌شود، بدون آنکه مشکلات عرضه یا پیری جمعیت را حل کند.

آمارهای رسمی نشان می‌دهند که نرخ بیکاری در کانادا از ۵ درصد در پایان سال ۲۰۲۲ به اوج ۷.۱ درصدی در پاییز گذشته رسیده است، اما نرخ اخراج‌ها همچنان پایین و پایدار است. این تناقض نشان می‌دهد کارفرمایان نیروهای خود را اخراج نمی‌کنند، بلکه صرفاً تمایلی به استخدام جدید ندارند؛ تا جایی که شانس یافتن شغل در کانادا به پایین‌ترین حد خود در ۳۰ سال گذشته رسیده است.

به گفته ونسان، نرخ بهره بالا از اواخر سال ۲۰۲۲، نوسانات سیاست تجاری آمریکا و پیر شدن جمعیت از عوامل اصلی این بی‌تحرکی در بازار کار هستند.

کارفرمایان به دلیل هراس از موج بازنشستگی‌ها، ترجیح می‌دهند نیروهای مجرب خود را حفظ کنند؛ امری که موجب شده نرخ اشتغال افراد ۵۵ تا ۶۴ ساله یک درصد افزایش یابد، اما نرخ اشتغال جوانان (۱۵ تا ۲۴ سال) با ریزش شدید ۵.۵ درصدی مواجه شود.

بانک مرکزی به شدت نگران نرخ بیکاری جوانان است که از ۹ درصد در سال ۲۰۲۲ به بالای ۱۴ درصد جهش کرده است.

تحلیل‌ها نشان می‌دهند که مهاجرت بالا و ورود بی‌رویه دانشجویان بین‌المللی و نیروهای کار خارجی موقت بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، رقابت را برای مشاغل اولیه و کم‌مهارت تشدید کرده و جوانان کانادایی را به حاشیه رانده است.

علاوه بر این، ظهور هوش مصنوعی نیز به عنوان یک عامل ساختاری دیگر، شانس یافتن شغل را در بخش‌های در معرض فناوری به شدت کاهش داده است.

از سوی دیگر، سهم افرادی که بیش از ۶ ماه به دنبال کار هستند به بالاترین حد خود از اوایل دهه ۲۰۰۰ رسیده که ریشه در «شکاف مهارت» میان متقاضیان و نیازهای جدید کارفرمایان دارد؛ پدیده‌ای که در صورت تداوم، پتانسیل رشد اقتصادی کشور را محدود خواهد کرد.

برخلاف فدرال رزرو آمریکا، مأموریت اصلی بانک مرکزی کانادا صرفاً کنترل و حفظ تورم روی ۲ درصد است، نه لزوماً ایجاد حداکثر اشتغال.

این بانک در چهار نشست متوالی خود نرخ بهره را روی ۲.۲۵ درصد ثابت نگه داشته و در مسیری لغزنده حرکت می‌کند؛ چرا که از یک سو با خطر صعود تورم ناشی از شوک جهانی قیمت نفت مواجه است و از سوی دیگر، با ابهامات تجاری ناشی از مذاکرات توافقنامه تجارت آمریکای شمالی و احتمال وضع تعرفه‌های سنگین از سوی ایالات متحده دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ شرایطی که تیف مکلم، رئیس بانک مرکزی را بر آن داشته تا اعلام کند بسته به شرایط، هم احتمال افزایش متوالی نرخ بهره و هم کاهش آن در ماه‌های آینده وجود دارد.