تحریریهی «مداد»
سال ۲۰۲۵ را میتوان یکی از سالهای معنادار ادبیات کانادا دانست؛ سالی که نویسندگان، با فاصله گرفتن از روایتهای پرزرقوبرق، به سراغ تجربههای زیسته، بحرانهای اجتماعی، و پرسشهای بنیادین دربارهی هویت، طبقه و معنای زندگی رفتند. فهرست پیشِ رو پنج کتابی را معرفی میکند که نخستینبار در سال ۲۰۲۵ منتشر شدهاند و همزمان در میان منتقدان، داوران جوایز و خوانندگان، حضوری پررنگ داشتهاند.
۱. «انتخاب رنگ» (Pick a Colour) سووانکام تاماوونگسا
برندهی جایزهی گیلر ۲۰۲۵
این کتاب مجموعهای از داستانهای کوتاه است که هرکدام بر لحظهای ظاهراً کوچک اما سرنوشتساز در زندگی شخصیتها تمرکز دارد: انتخاب یک شغل، یک تصمیم خانوادگی، یا حتا سکوتی طولانی در برابر بیعدالتی. شخصیتها اغلب مهاجر یا متعلق به طبقهی کارگرند و در جهانهایی حرکت میکنند که امکان انتخاب واقعی در آن محدود است.
تاماوونگسا با نثری سرد، موجز و دقیق، نشان میدهد چگونه فشارهای اقتصادی و اجتماعی، آرام و بیصدا، مسیر زندگی انسانها را تغییر میدهند. بردن جایزهی گیلر، این کتاب را به نقطهی کانونی گفتوگوهای ادبی ۲۰۲۵ تبدیل کرد.
۲. «آیینهای کوچک» (Small Ceremonies) — کایل ادواردز
برندهی جایزهی فرمانداریکل کانادا (داستان/رمان انگلیسی)
این رمان، داستان گروهی از دوستان و اعضای خانواده است که در طول سالها، با فقدان، تغییر و گذر زمان روبهرو میشوند. روایت بهجای تمرکز بر یک بحران بزرگ، بر لحظههای گذرا و «آیینهای کوچک» زندگی بنا شده است: دیدارها، جداییها، و یادآوریهای خاموش.
قدرت کتاب در نگاه انسانی و صبور آن است؛ رویکردی که نشان میدهد معنا اغلب نه در رخدادهای بزرگ، بلکه در پیوندهای ظریف میان آدمها شکل میگیرد. این نگاه، توجه داوران رسمی و منتقدان حرفهای را به خود جلب کرد.
۳. «آبِ چاه» (Wellwater) — کارن سولی
در Wellwater، شعر به ابزاری برای واکاوی زندگی معاصر بدل میشود. سولی از تجربههای روزمره—خانه، کار، طبیعت و بدن—آغاز میکند و به پرسشهای بزرگتر دربارهی بحران مسکن، تخریب محیط زیست و فرسایش ارزشهای انسانی میرسد.
پلات کلاسیکی در کار نیست، اما شعرها مانند رشتهای پیوسته، تصویری از جامعهای میسازند که در آن، اضطراب و زیبایی همزمان حضور دارند. این مجموعه نشان میدهد که شعر در ۲۰۲۵ همچنان صدایی جدی و تأثیرگذار است.
۴. «ببر و کیهاننورد» (The Tiger and the Cosmonaut) — ادی بودلتان
نامزد نهایی جایزهی گیلر ۲۰۲۵
این رمان روایتی چندلایه و خیالمند است که میان واقعیت روزمره و نمادهای استعاری حرکت میکند. داستان حول شخصیتهایی میچرخد که هرکدام به شکلی با انزوا، هویت و میل به فرار از محدودیتهای زندگی مدرن درگیرند.
بودلتان با استفاده از عناصر نمادین، جهانی میسازد که هم ملموس است و هم وهمآلود. همین ترکیب، کتاب را به یکی از آثار بحثبرانگیز و پرگفتوگوی سال تبدیل کرد.
۵. «دوستت داریم، بانی» (We Love You, Bunny) — مونا عواد
نامزد نهایی جایزهی گیلر ۲۰۲۵
این رمان ادامهای است بر جهان داستانی «بانی»، اما اینبار با نگاهی تیرهتر و هجوآمیزتر. داستان در فضایی شبهآکادمیک میگذرد و روابط قدرت، میل، خشونت پنهان و همنوایی جمعی را به سخره میگیرد.
عواد با طنز سیاه و فضاسازی غریب، مرز میان واقعیت و کابوس را محو میکند. We Love You, Bunny نمونهای شاخص از گرایش ادبیات کانادا در ۲۰۲۵ به امر ناآرام، هجوآلود و روانشناختی است.
این پنج کتاب، تصویری چندصدایی از کانادای ۲۰۲۵ ارائه میدهند: جامعهای درگیر با کار، هویت، نابرابری، خاطره و اضطراب آینده. آنها نهفقط آثار برنده یا نامزد جوایز، بلکه کتابهایی هستند که روایتگر حالوهوای فرهنگی یک سال کاملاند.
