مداد، مجله آنلاین مونترال

هم خانه‌ام برق بزند هم فلس ماهی‌ها چگونه بین تمیزی منزل و سلامت سیاره تعادل برقرار کنیم؟

Credit: Photo by rawpixel on Unsplash

تبلیغات

بخش عمده‌­ای از مواد مصرفی روزانه ما را مواد شوینده و بهداشتی تشکیل می­‌دهند. همراه با افزایش مصرف، هرروز انواع جدید و تخصصی شده آنها وارد بازار می­‌شوند؛ مایع لباس شویی برای پارچه­‌های جین، رنگی یا تیره، لکه‌برها، نرم‌کننده­‌ها، سفیدکننده­‌ها، جلادهنده‌ها، جرم‌برها، انواع صابون‌ها، شامپوها، خمیردندان‌ها که صنعت بسیار بزرگی را تشکیل می‌دهند.

در سال 2016 حجم بازار مواد شوینده 25 میلیارد دلار برآورد شده بود و این میزان تا سال 2022 به 33 میلیارد دلار در جهان می­‌رسد.

تبلیغات فراوانی هر روز ما را مجاب می‌کند که نوع تازه‌­ای از این مواد را امتحان کنیم. به سبب انواع گوناگون و حجم وسیع تبلیغات، انتخاب آنها هر روز گیج‌کننده‌تر می­‌شود.

متاسفأنه در میان تمام معیارهایی که برای خرید محصولات شوینده کمتر تبلیغ می‌شود زیست سازگاری آنها است. همانطور که می‌دانیم اغلب این مواد در نهایت با آب شسته می­شوند و از طریق فاضلاب­ها به آبهای جاری و زیر زمینی راه می‌یابند. این پسماندی است که چون به سرعت از جلو چشمانمان محو می­‌شود، مانند سایر زباله‌ها توجهمان را جلب نمی­‌کند، در حالیکه آب‌های آلوده به مواد شیمیایی شوینده آسیب‌های زیادی به محیط زیست ما وارد می­‌کنند.

‌ماهی‌هایی که در آب خفه می‌شوند

ترکیبات فسفر، نیتروژن و آمونیا موادی هستند که به طور گسترده در مواد شوینده مورد استفاده قرار می­گیرند. این مواد به رشد گیاهان در کشاورزی کمک می­‌کنند. اما وقتی همراه فاضلاب وارد رودها می­‌شوند، موجب رشد بیش از اندازه جلبک‌ها در اکوسیستم رودخانه می­‌گردند. افزایش جلبک‌ها موجب افزایش مصرف اکسیژن محلول در آب می­‌شود. همچنین مرگ حجم عظیمی از جلبک‌ها و تجزیه آنها میزان مصرف اکسیژن حل شده در آب را افزایش می­‌دهد.

کمبود اکسیژن باعث خفگی و مرگ سایر آبزیان می­‌شود. این پدیده را تغذیه‌گرایی (Eutrophication ) می‌نامند که عامل از دست رفتن تعداد زیادی از ماهی‌ها در آب‌های شیرین است.

آب‌هایی که بوی بد می­‌دهند

مواد موثری از دسته  APE (آلکیل فنول اتوکسیلات) ها در بسیاری از شوینده­‌ها وجود دارند که روی کشش سطحی آب اثر می­‌گذارند و عامل جدایی لکه از روی پارچه هستند. آنها در آبی که در آن شستشو می‌کنیم به صورت شیمیایی تجزیه می‌شوند اما مواد باقی‌مانده حاصل از این پروسه شیمیایی غیر قابل تجزیه هستند. این مواد بعد از ورود به فاضلاب، به صورت یک سم همیشگی، تهدیدکننده زیست گونه‌هایی از آبزیان و گیاهان اطراف حوزه آبی می‌شوند. برای مثال این مواد بر روی هورمونهای تولید مثل بسیاری از آبزیان اثر منفی می‌گذارند.

همچنین این مواد که به سورفاکتنت (Surfactant) ­ها نیز مشهورند در سطح آب جمع می‌گردند و مانع رسیدن هوا به سطح زیرین خود می‌­شوند. این پدیده باعث می‌­شود که تجزیه مواد در آب به صورت بی‌هوازی صورت پذیرد و نشانه آن نیز بوی گندیدگی در کنار آبی است که سطح آن کدر و خاکستری شده است.

CFC ها و ازن

CFC (کلروفلئوروکربن) ها مواد فعالی هستند که عموماً در اسپری‌های آئروسل (aerosol)، مانند بعضی از اسپری­‌های تمیز کننده سطوح فلزی، به کار گرفته می­‌شوند. این مواد با ازن جو ترکیب می‌گردند و آن را رقیق می‌کنند. ازن محافظت کننده زمین در مقابل اشعه ماورابنفش خورشید است. سال‌هاست هشدارهای جدی در خصوص آسیب به لایه ازن داده می­‌شود. خوشبختانه به سبب این هشدارها امروزه استفاده از CFC ها در اسپری‌ها به شدت محدود شده است.

میکروپلاستیک‌ها

برخی از خمیردندان‌ها و شامپوهایی که امروزه مصرف می‌کنیم دارای ذرات ریز پلاستیک هستند که همراه فاضلاب در آبها منتشر می‌­شوند. این مواد علاوه بر پیچیده‌تر کردن آلودگی پلاستیکی در آب‌ها، توسط آبزیان و پرندگان خورده می‌شوند و موجب مرگ تدریجی‌شان می‌گردند.

بسته بندی­‌های بی‌شمار تجزیه‌ناپذیر

بسته بندی‌های پلاستیکی و تجزیه‌ناپذیر مواد شوینده،با افزایش مصرف آنها، افزایش یافته و این صنعت را به یکی از منابع تولید زباله در جهان تبدیل کرده­ است. با اینکه بسیاری از این مواد در گروه پلاستیک‌های قابل بازیافت قرار دارند ولی عملاً بخش قابل توجهی از زباله­‌های پلاستیکی جهان بازیافت نمی­‌شوند و همچنین روند بازیافت خود یک فرایند انرژی‌بر است.

چه باید کرد؟

جهت کاهش اثرات منفی مواد شوینده بر آب، آبزیان و خاک، دولت‌ها قوانینی وضع کرده­‌اند. برای مثال فاضلاب‌ها قبل از ورود به رودخانه­‌ها باید تا حدودی تصفیه گردد و میزانی از مواد مضر آن گرفته شود. دولت کانادا در سایت خود برای محدود کردن میزان فسفات‌ها در مواد شوینده قوانینی دارد.

همانطور که می­دانیم این قوانین برای حفظ سیاره کافی نیستند و هر روزه شاهد اتفاقات ناگواری برای محیط زیستمان هستیم. همچنین سموم مواد شوینده که در آبها رها می‌شوند از طریق زنجیره غذایی دوباره به خوراکمان باز می­‌گردند. بسیاری از دوستداران محیط زیست به دلایلی که ذکر شد، سعی می‌کنند مصرف و یا اثرات مخرب مواد شوینده را تا می­‌توانند کاهش دهند. به همین منظور راه­‌های زیر می‌تواند مورد استفاده این افراد قرار گیرد.

از تمیزکننده‌­های طبیعی استفاده کنیم

آب لیموترش، سرکه و جوش شیرین می‌توانند به عنوان تمیز کننده­‌های طبیعی عمل کنند. فرمول و کاربرد آنها برای پاک کردن سطوح فلزی، سرویس‌های بهداشتی، شیشه، کاشی و حتی لباس با یک جستجو ساده در شبکه‌های مجازی قابل دسترسی است. برای مثال به این نوشته نگاهی بیاندازیذ.

 

به برچسب مواد شوینده توجه کنیم

علاوه بر آن که به کلمه زیست سازگار (Eco-Friendly) بر روی برچسب مواد شوینده‌ها دقت می‌کنیم موارد زیر را هم در نظر داشته باشیم:

  • تا جای ممکن موادی که بر روی برچسب آنها خطر سمی بودن قید شده انتخاب نکنیم و مشابه­های غیرسمی‌ را خریداری کنیم.
  • از شوینده‌های حاوی میکروپلاستیک استفاده نکنیم.
  • تا جای ممکن از شوینده‌هایی که روی برچسب آنها no phosphates (بدون فسفات)، APE-free و plant-based (مبنای گیاهی) قید شده خریداری کنیم.
  • در انتخاب مواد شوینده plant-based را نسبت به petroleum-based (مبنای نفتی) در اولویت قرار دهیم.

زباله حاصل از بسته‌­بندی­ را کاهش دهیم

  • تا جای ممکن مواد شوینده مصرفی مانند مایع ظرفشویی را در حجم‌های بزرگتر خریداری کنیم و برای استفاده روزمره در ظرف‌های کوچکتر قبلی بریزیم.
  • مواد شوینده را از فروشگاه‌­هایی که این مواد را به صورت فله می­‌فروشند خریداری کنیم. برای این منظور می‌توانیم ظرف‌های قبلی شوینده‌ها را از مخازن شیرداری که در این فروشگاه­‌ها وجود دارد، مجدداً پر کنیم و هزینه کالا را بر مبنای اختلاف وزن پر و خالی ظرف پرداخت کنیم.

 

علاوه بر راه­های سنتی و خلاقانه بسیاری که برای رفع لکه­‌ها بدون مواد شوینده وجود دارد، در حال حاضر تکنولوژیهای جدیدی مانند توپهای “Crystal Wash” به بازار آمده‌­اند که حاوی گلوله‌­های سرامیکهای ویژه کوچکی هستند و می­‌توانند بارها و بارها به جای مایع شوینده برای تمیز کردن لباس‌ها در ماشین لباسشویی مورد استفاده قرار بگیرند.

هر قدمی که به سوی حفظ محیط زیست برمی‌­داریم شاید برای ما که به راحت طلبی مدرن عادت کرده‌­ایم اندکی سخت باشد ولی به زحمتش می‌­ارزد. زیرا وقتی که فلس ماهی‌ها در آب‌های شفاف برق بزند و رشته پیوند ما با طبیعت اطرافمان برجا باشد، پاکی خانه­‌هایمان معنای زیباتری خواهد یافت.

‌ زینب یوسف‌زاده