هفت شب هفت آسمان

روایت آسمان از ۲ خرداد تا ۱۱ خرداد ۱۴۰۴

شب‌های آسمان، روایتگر خاموشی هستند که تنها چشم‌های کنجکاو آن را می‌شنوند. از امشب، با هم به هفت شب آینده سرک می‌کشیم؛ هفت شبی که ستارگان، سیارات، خوشه‌های ستاره‌ای و ماه نو هر یک به نحوی در آن نقش دارند.

جمعه، ۲ خرداد
در نخستین شب، ستاره روشن کاپلا (عَیّوق) کم‌کم در افق شمال‌غربی ناپدید می‌شود. آسمان را دو نگین روشن‌تر ترک می‌کنند: وَگا (نسر واقع) در خاور-شمال‌خاوری، و آکتوروس (سماک رامح) که بلند بالا بر جنوب ایستاده. اگر از آکتوروس به سوی وَگا بروید، در یک‌سوم مسیر به نیم‌دایره تاج شمالی (Corona Borealis) با ستاره‌ی متوسطی به‌نام آلفِکا می‌رسید، و در دو سوم مسیر، به ساختار کم‌نور کلید سنگی هراکلس (Keystone of Hercules).

با دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک، لبه بالایی این چهارضلعی را وارسی کن؛ در یک‌سوم مسیر از چپ به راست، خوشه‌ی کروی M13 همچون گلوله‌ای پنبه‌ای و درخشان پدیدار است. این خوشه، شامل صدها هزار ستاره‌ است که در فاصله ۲۲۰۰۰ سال نوری، در بیرون صفحه‌ی کهکشان راه شیری پراکنده‌اند.

شنبه، ۳ خرداد
امشب، وَگا تاج‌گذاری می‌کند. ستاره‌ای با قدر صفر، که صورت‌فلکی کوچک و دلنشین شِلیاق (Lyra) از آن آویخته است. در کنار مثلثی متقارن که وَگا در راس آن است، چهارضلعی‌ای کشیده دیده می‌شود که ستارگان بتا و گامای شِلیاق در پایه آن قرار دارند. آن‌ها اغلب هم‌درخش هستند، اما بتا یک متغیر گرفتگی‌ست. اگر امشب کم‌نورتر باشد، شما یک پدیده‌ی گذرا را شکار کرده‌اید.

یک‌شنبه، ۴ خرداد
آیا خوشه‌ی ستاره‌ای گیسوان برنیکه (Coma Berenices) را می‌توانی ببینی؟ در آسمان تاریک، به اندازه‌ی یک مشت گسترده دیده می‌شود، مابین دنباله‌ی شیر (دنِبولا) و انتهای دسته‌ی ملاقه بزرگ. ستارگانش، به شکل “Y” وارونه در آسمان می‌درخشند.

دوشنبه، ۵ خرداد
فرصتی نادر: سیارک “وستا” که همچنان با قدر ۶.۲ می‌درخشد، در جنوب‌شرقی آسمان شامگاهی دیده می‌شود. در نزدیکی مرز صورت‌فلکی‌های سنبله و میزان، در بالای دو ستاره‌ی آلفا و بتا میزان قرار گرفته. ماه امشب دقیقاً نو می‌شود: تولد دوباره‌ای در آسمان شب.

سه‌شنبه، ۶ خرداد
در دقایق پایانی گرگ‌ومیش، با دوربین دوچشمی، ماه هلال بسیار باریکی را در کنار مشتری جست‌وجو کن. ماه کمتر از ۲۴ ساعت سن دارد. اگر پیدایش کردی، رکوردی شخصی از جوان‌ترین ماهت به‌دست آورده‌ای.

چهارشنبه، ۷ خرداد
امشب، ماه هلالی کمی بالاتر از مشتری در افق باختری آویخته. منظره‌ای چشم‌نواز، اما تنها وداعی‌ست با این سیاره که در حال غروب فصلی‌اش است.

پنج‌شنبه، ۸ خرداد
ماه، در میانه‌های افق، اینک زیر دو قلوی آسمانی – کَستور و پولوکس – قرار گرفته. و در همان هنگام، ملاقه بزرگ کم‌کم متمایل شده و در حال چرخش است. حرکات آسمان در اوج، دیدنی‌تر از هر تماشایی دیگر است.

جمعه، ۹ خرداد
در آسمان شمال‌غربی، ملاقه بزرگ در بلندا شناور است. ستاره‌ی میانی دسته‌ی آن، “میزار”، همدمی دارد به نام “الکور”؛ نقطه‌ای محو در نزدیکی‌اش. برای یافتنش، باید سمت نگاهت را به سوی وَگا بچرخانی.

اما پدیده‌ای شگفت در بامداد امروز: ماه تیتان، بزرگ‌ترین قمر زحل، سایه‌ای کوچک بر سطح زحل می‌اندازد. چنین هم‌خطی نادری تنها هر ۱۵ سال ممکن می‌شود، و امسال، فصل آن آغاز شده.

شنبه، ۱۰ خرداد
ماه، در مسیر آسمانی‌اش، اینک به نزدیکی مریخ رسیده است. فاصله‌شان در آسمان تنها ۴ درجه است، اما در واقعیت، ماه تنها ۱.۳ ثانیه نوری از ما فاصله دارد، در حالی که مریخ، ۱۴ دقیقه نوری آن‌سوتر در کمین نشسته.

یک‌شنبه، ۱۱ خرداد
ماه، با پشت سر گذاشتن مریخ، به نزدیکی “رِگولوس”، ستاره‌ی پادشاه لئو رسیده. آن‌ها تنها یک درجه فاصله دارند. اما فاصله‌ی واقعی‌شان نجومی‌ست: رِگولوس، ۷۹ سال نوری از ما دور است – در مقیاسی خیالی، اگر ماه فقط یک وجب از چشمت فاصله داشته باشد، رِگولوس جایی آن‌سوی کره ماه خواهد بود، همچون انفجاری هسته‌ای.

جمع‌بندی سیاره‌ها
زهره، درخشان‌ترین جرم آسمان بامدادی‌ست، پیش از طلوع آفتاب در خاور سر می‌زند. زحل نیز در افق بامدادی ظاهر می‌شود، اما بسیار کم‌نورتر. مریخ در شامگاه، نارنجی‌رنگ و آرام، به سوی هم‌نشینی با رِگولوس در حرکت است. مشتری رو به افول است و به زودی صحنه را ترک می‌کند.