تحریریهی «مداد»
شش سال پس از همهگیری کووید-۱۹، پژوهشگران در پلیتکنیک مونترال روی مسئلهای کار میکنند که پاسخ قطعی برای زمان وقوعش وجود ندارد: همهگیری بعدی چه زمانی خواهد آمد و کانادا تا چه اندازه برای آن آماده است؟
آزمایشگاه زیستپزشکی پلیتکنیک بخشی از طرح فدرال Ramp Up است؛ برنامهای که از سال ۲۰۲۴ چند دانشگاه و مرکز پژوهشی کانادا را برای برطرف کردن ضعفهای زنجیره تولید زیستی، توسعه واکسن و دارو و آموزش نیروی متخصص به هم متصل کرده است.
در این آزمایشگاه، پژوهشگران سلولها را در محیطهای کشت رشد میدهند، پروتئینها و آنتیبادیهای مورد نیاز را تولید و خالصسازی میکنند و فرایندهایی را توسعه میدهند که در صورت ظهور یک عامل بیماریزای تازه، بتوان آنها را سریعتر به مقیاس صنعتی منتقل کرد.
از یک نمونه آزمایشگاهی تا تولید انبوه
گرگوری دو کرشنزو، استاد مهندسی شیمی پلیتکنیک مونترال و از مسئولان اصلی پروژه، نقش آزمایشگاه را شبیه تهیه یک «دستور پخت» توصیف میکند. آزمایشگاههای همکار ابتدا اجزای کلیدی مانند یک پروتئین ویروسی یا آنتیبادی را شناسایی میکنند. تیم پلیتکنیک سپس راه تولید، خالصسازی و افزایش مقیاس آن را طراحی میکند؛ روشی که باید مرحلهبهمرحله ثبت، بررسی و استاندارد شود تا در نهایت قابلیت انتقال به شرکتهای صنعتی را داشته باشد.
پژوهشگران بیشتر با مدلهایی مانند آنفلوآنزا و آنفلوآنزای پرندگان کار میکنند، اما هدف ساخت زیرساخت و دانش فنیای است که در برابر بیماریهای تازه نیز قابل استفاده باشد.
درس اصلی کووید: داشتن واکسن کافی نیست، باید بتوان آن را تولید کرد
یکی از ضعفهایی که همهگیری کووید آشکار کرد، محدودیت ظرفیت تولید زیستی کانادا بود. در آغاز بحران، کشور برای بخش مهمی از واکسنها و مواد مورد نیاز به زنجیره تأمین خارجی وابسته بود و همزمان دولت، دانشگاه و صنعت همیشه با یکدیگر هماهنگ عمل نمیکردند.
این پروژه تلاش میکند این فاصله را کم کند؛ از یک سو با آموزش دانشجویان روی همان تجهیزات و روشهایی که در کارخانههای زیستدارویی استفاده میشوند و از سوی دیگر با ایجاد ارتباط مستقیمتر میان پژوهش دانشگاهی و تولید صنعتی. دو کرشنزو میگوید کانادا امروز نسبت به پیش از کووید آمادهتر است، اما تبدیل فرایندهای آزمایشگاهی به تولید انبوه همچنان یکی از دشوارترین مراحل کار است.
میلیاردها دلار سرمایهگذاری پس از کووید
دولت فدرال از سال ۲۰۲۰ حدود ۲.۵ میلیارد دلار در پروژههای واکسن، دارو، تولید زیستی و تقویت زنجیره تأمین سرمایهگذاری کرده است.
وزارت بهداشت کانادا همچنین میگوید ۷۱۲ میلیون دلار برای ارتقای تأسیسات زیستمهار در کشور اختصاص یافته و چند قطب پژوهشی با مشارکت دانشگاههایی از بریتیش کلمبیا تا کبک ایجاد شدهاند.
یکی از نمونههای ملموس این سیاست در همین منطقه مونترال دیده میشود: کارخانه تولید واکسن مدرنا در لاوال که در سال ۲۰۲۴ ساخته شد و سال گذشته نخستین دوزهای واکسن کووید را تولید کرد.
کمبود ۱۵ هزار نیروی متخصص
مسئله فقط ساختمان و تجهیزات نیست. برآورد این است که کانادا تا سال ۲۰۲۹ به بیش از ۱۵ هزار نیروی متخصص تازه در صنعت زیستتولید نیاز خواهد داشت. به همین دلیل، آموزش دانشجویان بخش مهمی از پروژه است. آنها نه فقط پژوهش دانشگاهی، بلکه مهارتهایی مانند کار با سامانههای تولید سلولی، خالصسازی پروتئین، نگهداری نمونهها و استانداردسازی روشها را یاد میگیرند.
اعتماد عمومی هم بخشی از آمادگی برای همهگیری است
برای پژوهشگران، تجربه کووید یک درس دیگر هم داشت: داشتن واکسن و دارو بهتنهایی کافی نیست، اگر بخش بزرگی از جامعه به آن اعتماد نداشته باشد.
دو کرشنزو میگوید باز کردن درهای آزمایشگاه و نشان دادن روند واقعی تولید واکسن و دارو میتواند بخشی از اعتماد ازدسترفته در دوران گسترش اطلاعات نادرست را بازسازی کند. ماری-گائل چومو، دانشجوی کارشناسی ارشد پروژه، میگوید توضیح کاری که در آزمایشگاه انجام میدهد حتی باعث شده برخی بستگان و دوستانی که درباره واکسنهای کووید تردید داشتند، نگاه متفاوتی پیدا کنند.
پیام اصلی پژوهشگران مونترال ساده است: نمیتوان دانست همهگیری بعدی چه زمانی یا با چه بیماریای آغاز میشود؛ اما میتوان از پیش نیروی انسانی، تجهیزات، ظرفیت تولید و شبکه همکاری لازم را آماده کرد.
به تعبیر دو کرشنزو، سؤال دیگر «آیا» همهگیری دیگری رخ خواهد داد نیست؛ سؤال این است که وقتی رخ داد، تا چه اندازه آماده خواهیم بود.
Add comment