پوریا ناظمی
هفتهای که پیش رو داریم، فرصتی جذاب برای رصدگران آسمان شب فراهم میکند. از پنهان شدن یکی از درخشانترین ستارگان پشت ماه گرفته تا آرایش چشمنواز سیارات در افق غربی، آسمان این روزها صحنههایی دیدنی به نمایش میگذارد.
رویداد ویژه: ماه و ستاره شاهانه
شنبه ۲۵ آوریل، یکی از پدیدههای جالب نجومی را میتوان در آسمان دنبال کرد. ماه در مسیر حرکت خود در صورت فلکی شیر، ستاره درخشان قلب الاسد (رگولوس) را برای مدتی پشت لبه خود پنهان میکند. این پدیده که «اختفا» نام دارد، در بخشهایی از آمریکای شمالی قابل مشاهده خواهد بود.
آنچه این رویداد را ویژهتر میکند، زمان وقوع آن است. قلب الاسد، که از ستارگان پرنور آسمان به شمار میرود، ممکن است در هنگام گرگومیش یا حتی در روشنایی روز پشت لبه تاریک ماه ناپدید شود. رصدگران مجهز به تلسکوپ میتوانند با دقت و بزرگنمایی مناسب، شانس خود را برای یافتن این ستاره در نزدیکی ماه—در آسمان آبی روز—آزمایش کنند، هرچند این کار به تجربه و جستوجوی دقیق نیاز دارد.
در برخی از اسطورههای قدیمی و داستانهای آسمان، ستاره قلب الاسد یکی از ستارگان سلطنتی است که در میانه و قلب صورت فلکی اسد یا شیر آسمان جای دارد. این ستاره در فاصله 79 سال نوری از زمین جای دارد و نوری که این شبها از آن میبینید 79 سال پیش مسیر خود به سوی زمین را آغاز کرده است. نکته جالب در باره این ستاره این است که در حقیقت اگرچه ما فقط یک ستاره را در آسمان میبینیم اما این ستاره منظومهای متشکل از چهار ستاره است.
زهره و همسایگان آسمانیاش
در شامگاه یکشنبه، سیاره درخشان ناهید (زهره) در افق غربی جلب توجه میکند. این سیاره در نزدیکی خوشه ستارهای پروین دیده میشود و منظرهای زیبا در آسمان غروب میسازد. کمی بالاتر از آن، ستاره نارنجیرنگ دبران یا چشم گاو در صورت فلکی گاو قرار دارد و همراه با ستارگان V شکل خوشه هیادس، یکی از شناختهشدهترین الگوهای آسمان را شکل میدهد.
در همین ناحیه از آسمان، سیاره مشتری نیز درخشان ظاهر میشود. اگر نگاه خود را کمی بالاتر ببرید، دو ستاره پولوکس و کاستور از صورت فلکی جوزا را خواهید دید که تقریباً در کنار هم قرار گرفتهاند و بهتدریج به سوی افق غربی نزدیک میشوند. این دو ستاره که به ترتیب 34 و 49 سال نوری از زمین فاصله دارند و دو سر دوقلوی آسمانی را تشکیل میدهند. در افسانههای یونانی این دو ستاره سر دو برادر دوقلوی بنیان گذار شهر رم را به تصویر میکشند.
ماه و سیر آن در میان ستارگان
چهارشنبه شب، ماه که اکنون در مرحله احدب رو به رشد قرار دارد، در نزدیکی ستاره درخشان سماک اعزل (سنبله) دیده میشود. فاصله این دو حدود سه درجه است؛ فاصلهای که تقریباً برابر عرض دو انگشت در حالت بازوی کشیده است.
در سمت راست ماه و در فاصلهای کمی بیشتر، چهار ستاره صورت فلکی غراب یا (کلاغ) دیده میشوند که شکلی شبیه بادبان یا چهارضلعی کوچکی در آسمان ایجاد میکنند.
شنبه ۲ مه، ماه به مرحله بدر کامل میرسد. این رویداد در حوالی ظهر به وقت شرق آمریکای شمالی رخ میدهد و در شامگاه همان روز، ماه کامل از افق شرقی–جنوبشرقی طلوع خواهد کرد. پس از تاریکی کامل آسمان، میتوانید ستاره سنبله را در نزدیکی ماه و ستاره درخشان سماک رامح را در فاصلهای بیشتر در آسمان بیابید.
سیارات سحرگاهی و خداحافظی با آسمان زمستانی
در سپیدهدم این روزها، سیارات زحل (کیوان) و بهرام (مریخ) در افق شرقی قابل مشاهدهاند و بهتدریج فاصله زاویهای آنها از یکدیگر بیشتر میشود. این تغییر بیشتر به دلیل جابهجایی ظاهری زحل در آسمان است، در حالی که تغییرات موقعیت مریخ در این بازه زمانی کمتر به چشم میآید.
در همین حال، سیاره تیر (عطارد) بهتدریج در نور خورشید محو میشود و تا پایان هفته دیدن آن دشوارتر خواهد شد.
در افق غربی–جنوبغربی، ستاره درخشان شباهنگ (شعرای یمانی) آخرین حضورهای خود را در آسمان شامگاهی ثبت میکند. با نزدیک شدن به ماه مه، این ستاره زمستانی هر شب زودتر غروب میکند و بهزودی از آسمان شب محو خواهد شد.
الگوهای بزرگ آسمان بهاری
هفته پیش رو، فرصت خوبی برای آشنایی با الگوهای بزرگ ستارهای آسمان بهاری فراهم میکند. یکی از مهمترین این الگوها «مثلث بهاری» است که از سه ستاره درخشان سنبله، سماک رامح و ذنبالاسد تشکیل میشود. این الگو در آسمان جنوبشرقی پس از تاریکی شب بهخوبی دیده میشود و میتواند راهنمای مناسبی برای یافتن دیگر اجرام آسمانی باشد.
همچنین میتوان چهار ستاره درخشان شامل سماک رامح، سنبله، ذنبالاسد و ستاره قلبالکلاب (Cor Caroli) را بهصورت یک چهارضلعی بزرگ در نظر گرفت که گاه از آن بهعنوان «الماس بهاری» یاد میشود. این الگوها به رصدگران کمک میکنند تا ساختار کلی آسمان این فصل را بهتر درک کنند.
تحریریه «مداد»
تحریریهی «مداد»
Add comment