تحریریهی «مداد»
در چنین روزهایی در زمستان ۱۹۸۰، یکی از پرریسکترین و کمتر روایتشدهترین عملیاتهای دیپلماتیک قرن بیستم به پایان رسید؛ عملیاتی که بعدها به نام Canadian Caper شناخته شد. شش دیپلمات آمریکایی که پس از اشغال سفارت ایالاتمتحده در تهران از دست گروگانگیران گریخته بودند، ماهها در پناه سفیر کانادا در تهران مخفی ماندند تا اینکه سرانجام با گذرنامههای کانادایی از ایران خارج شدند.
امروز، ۲۷ ژانویه، سالگرد اجرای آن عملیات پیچیده و سری در خاک ایران است که کاناداییها، نقش موثری در اجرای آن داشتند.
ماجرا به روزهای اشغال سفارت آمریکا در تهران توسط برخی نیروهای انقلابی برمیگردد. پس از سقوط ایران به دست گروههای چپگرا و مسلمان و استقرار جمهوری اسلامی، فضای سیاسی ایران بهشدت ضدغربی شد. سفارت آمریکا «لانهی جاسوسی» نام گرفت و در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ دهها دیپلمات آمریکایی به گروگان گرفته شدند. در همان ساعات نخست، شش نفر از کارکنان سفارت موفق به فرار شدند؛ فراری که اگر لو میرفت، میتوانست به بهای جان آنان و میزبانانشان تمام شود.
با توجه به حساسیت موضوع، سازمان سیا (CIA) وارد عمل میشود و با همکاری دولت وقت کانادا، برنامهای را برای نجات این شش نفر تدوین میکند. در این عملیات، یک برنامهی پوششی با عنوان ساخت یک فیلم سینمایی در ایران طراحی شد.
به این ترتیب، قرار شد یک گروه فیلمبرداری کانادایی در ایران به دنبال یافتن لوکیشنی مناسب برای ساخت یک فیلم علمی-تخیلی باشد. اما در واقع، در کنار عوامل کانادایی این گروه، دیپلماتهای آمریکایی نیز حضور داشتند که با همکاری دولت کانادا، پاسپورت و هویت جعلی برایشان تدارک دیده شده بود تا کانادایی به نظر برسند.
در نهایت فرمانده عملیات و این شش دیپلمات پس از پایان برنامه پوششی خود، صبح روز ۲۷ ژانویه، تهران را به مقصد سوئیس و سپس ایالاتمتحده ترک کردند.
در همان روز، دیپلماتهای کانادایی نیز سفارت کانادا در تهران را تعطیل کرده و پس از نابود کردن اسناد و تجهیزات ارتباطی، به سمت کانادا حرکت کردند.
بعدها آنتونیو مندز که رهبری این عملیات در خاک ایران را برعهده داشت، در کتاب خود به نام «استاد استتار، زندگی مخفیانهام در سیا» به تشریح این ماجرا و ابعاد آن پرداخت.
همچنین بر اساس داستان این عملیات که با عنوان «ماجرای کانادایی» (Canadian Caper) شناخته میشود، فیلم سینمایی «آرگو» ساخته شد که در سال ۲۰۱۲ توانست برندهی اسکار شود.
