تحریریهی «مداد»
کارشناسان میگویند تهدیدهای ترامپ و فشار اسرائیل، محاسبات تهران را پیچیدهتر کرده است
این یادداشت از چه کسی و کجا منتشر شده؟
این مطلب یک تحلیل/گزارش تفسیری است که در CBC News منتشر شده و بر پایه گفتوگو با تحلیلگران خاورمیانه تهیه شده است.
این متن بازتاب تحلیل کارشناسان و چارچوب تحریریهی CBC از تحولات ایران است، نه موضع رسمی دولت کانادا.
ما در مداد سعی میکنیم با بازنشر دیدگاهها و تحلیلهای رسانههای کانادا دربارهی تحولات اخیر تصویری از فضای رسانهای و سیاسی کانادا نسبت به رویدادهای ایران را در اختیار مخاطبان بگذاریم. طبیعتا این بازنشرها به معنی تایید محتوای دیدگاه گزارشها یا تایید یا تکذیب آنها نیست.
دیدگاه مطرحشده در این تحلیل چه میگوید؟
تحلیل CBC با این فرض آغاز میشود که اعتراضات کنونی در ایران که از بحران اقتصادی و اعتصابات معیشتی شروع شده، در حال ورود به مرحلهای متفاوت از خیزشهای پیشین است. به نوشته گزارش، اگرچه اعتراضات گسترده در گذشته نیز نظام جمهوریاسلامی را به چالش کشیدهاند، اما اینبار همزمانی فشار داخلی و فشار خارجی وضعیت را پیچیدهتر کرده است.
فواز گرگس، استاد روابط بینالملل در دانشکدهی اقتصاد لندن میگوید ایران «در مرکز طوفان» قرار گرفته است. از نگاه او، تحولات ونزوئلا و برخورد دولت دونالد ترامپ با نیکلاس مادورو، پیامی روشن برای تهران داشته است:
بهزعم گرگس، رهبران ایران احساس میکنند که پس از ونزوئلا، هدف بعدی فشار حداکثری آمریکا و متحدانش هستند—نهتنها از سوی واشنگتن، بلکه از جانب دولت بنیامین نتانیاهو در اسرائیل.
گزارش یادآوری میکند که اسرائیل ایران را تهدیدی وجودی میداند و در ماه ژوئن گذشته مجموعهای از حملات موسوم به «پیشدستانه» علیه اهداف نظامی و هستهای ایران انجام داد؛ حملاتی که با مشارکت مستقیم آمریکا در هدف قرار دادن تأسیسات هستهای همراه بود. در این چارچوب، گرگس میگوید واشنگتن و تلآویو اکنون ایران را «گوشهگیر، آسیبپذیر و ضعیف» میبینند و در حال افزایش فشار با امید به تغییر رفتار یا حتی تغییر رژیم هستند.
در بخش دیگری از تحلیل، به نقش مستقیم دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالاتمتحده، پرداخته میشود. ترامپ بهصراحت هشدار داده که اگر حکومت ایران «مانند گذشته به کشتار مردم روی بیاورد»، آمریکا وارد عمل خواهد شد—هرچند او تأکید کرده که این دخالت بهمعنای «نیروی زمینی» نخواهد بود، بلکه ضربهزدن به نقاط حساس است. تحلیل CBC میگوید این اظهارات ممکن است بخشی از معترضان را جسورتر کرده باشد، هرچند بیاعتمادی عمیقی نسبت به نیتهای آمریکا در میان ایرانیان وجود دارد.
در مقابل، علی خامنهای، رهبر جمهوریاسلامی، در سخنرانیای در تهران تهدیدهای ترامپ را بیاهمیت دانسته و اعتراضات را به «عوامل خارجی و مزدوران» نسبت داده است—روایتی آشنا که از نگاه تحلیلگران، میتواند زمینهساز سرکوب شدیدتر باشد.
گزارش سپس به دادههای حقوق بشری میپردازد. Amnesty International (عفو بینالملل) اعلام کرده که مقامات ایران دسترسی به اینترنت و تلفن را در بخشهای بزرگی از کشور قطع کردهاند. به گفته پژوهشگر عفو بینالملل، نیروهای امنیتی—از جمله سپاه پاسداران و پلیس—در چندین استان از سلاح جنگی و ساچمههای فلزی علیه معترضان استفاده کردهاند و دهها نفر، از جمله کودکان کشته شدهاند.
با این حال، نکتهای که تحلیل CBC بر آن تأکید میکند این است که برخلاف گذشته، خشونت لزوماً به عقبنشینی فوری معترضان منجر نشده و اعتراضات با وجود سرکوب، در حال گسترش بوده است—امری که آیندهی رفتار حکومت را غیرقابل پیشبینیتر میکند.
در پایان، سانام وکیل، رئیس بخش خاورمیانه اندیشکده چتمهاوس (Chatham House)، میگوید حاکمیت ایران «راه خروج سادهای» ندارد. از نگاه او، اصلاحات اقتصادی بدون تنشزدایی با آمریکا ممکن نیست و تنشزدایی نیز نیازمند دیپلماسی، مصالحه و تغییر رویکرد نسبت به معترضان است. او نتیجه میگیرد که بدون تغییر سیاستها—چه در داخل و چه در خارج—وضعیت ایران بهاحتمال زیاد رو به وخامت خواهد رفت.
