تحریریهی «مداد»
در سومین روز موج تازه اعتراضها در ایران، مجموعهای از رخدادها از اعتصاب بازار تا ورود دانشگاهها، از واکنش دولت تا پیامهای خارجی—در کنار هم تصویری منسجم از یک بحران چندلایه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ترسیم میکند؛ بحرانی که دیگر محدود به یک صنف یا یک شهر نیست.
♦️از بازار؛ جرقهی اقتصادی
اعتراضها از روز یکشنبه و در واکنش به جهش دوبارهی قیمت ارز و فشارهای معیشتی آغاز شد. تا امروز که بازاریان در تهران و شهرهایی چون اصفهان، اهواز، شیراز، کرمانشاه و نجفآباد با تعطیلی مغازهها وارد سومین روز اعتصاب شدند. بازار بزرگ تهران برای سومین روز پیاپی نیمهتعطیل بود و گزارشها از تجمعهای پراکنده در محدودههایی مانند خیابان ملت، سرای ملی، بازار زرگرها، بازار صابوننیا در شوش و بازار سیداسماعیل حکایت دارد. فضای امنیتی در برخی نقاط پررنگ گزارش شد.
♦️پیوند بازار و دانشگاه
در ادامه، فراخوان تشکلها و فعالان دانشجویی، اعتراضها را از بازار به دانشگاهها کشاند. روز سهشنبه ۹ دی، دانشجویان در تهران، اصفهان، یزد و دیگر شهرها به اعتصابها پیوستند. در دانشگاه تهران، دانشجویان با اشاره به محاصره امنیتی اطراف دانشگاه، از شهروندان خواستند به سمت این دانشگاه حرکت کنند تا امکان پیوند دانشجویان و مردم فراهم شود. تجمعهای اعتراضی در پردیس دانشگاه اصفهان نیز گزارش شد.
♦️شعارها؛ نشانهی تغییر لحن
مشاهدات میدانی نشان میدهد شعارهای اعتراضی طی این موج، رادیکالتر و سیاسیتر شده است. شعارهایی چون «مرگ بر دیکتاتور»، «مرگ بر اصل ولایت فقیه»، «مرگ بر این گرونی، میریم تا سرنگونی»، «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران»، «جاوید شاه»، «رضاشاه، روحت شاد» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» در تجمعات مختلف بیش از گذشته شنیده میشود؛ نشانهای از عبور مطالبات از سطح اقتصادی به سطح سیاسی و هویتی است که طی آن مردم معترض نهتنها گذر کامل خود از جمهوریاسلامی و نیروهای اصلاحطلب و اصولگرای آن را فریاد میزنند، بلکه آیندهی کشور را نیز ترسیم میکنند.
♦️بازداشتها؛ هزینه اعتراض
همزمان با گسترش اعتراضها، گزارشهایی از بازداشتها منتشر شد. در دانشگاه تهران، چند دانشجو پس از تجمع سهشنبه بازداشت شدند. به گزارش کانال «دانشجویان متحد»، شاهین شکوهی، عارف هادینژاد و مبین امینیان از جمله بازداشتشدگان هستند؛ نام مانی ایدی نیز در رسانههای دانشجویی بهعنوان دانشجوی بازداشتی منتشر شده است. سازمانهای حقوق بشری نیز از بازداشت دستکم هشت معترض در نقاط مختلف کشور خبر دادهاند.
♦️واکنش دولت جمهوریاسلامی؛ عقبنشینی تاکتیکی؟
در میانه این فشار اجتماعی، دولت جمهوریاسلامی از سه تصمیم مالیاتی جدید رونمایی کرد: تعویق اجرای مالیات بر ارزش افزوده، تمدید بخشودگی جرایم و سادهسازی صورتحسابها. ناظران این بسته را تلاشی برای آرامکردن بازار و کاهش تنشهای صنفی در شرایط بحران اقتصادی میدانند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، اعلام کرد دولت اعتراضات را به رسمیت میشناسد و به دستور مسعود پزشکیان، وزارت کشور مأمور گفتوگو با بزرگان صنف کسبه و بازاریان شده است. در همین فضا، استعفای محمد مهاجری، عضو شورای اطلاعرسانی دولت، نیز معنادار تلقی شد؛ او گفت در برابر انتقادهای گسترده مردم «نمیتواند از دولت دفاع کند».
♦️بازتاب خارجی؛ حمایت لفظی و فشار سیاسی
همزمان با تحولات داخلی، وزارت خارجهی ایالاتمتحده در رشتهپیامهایی در صفحهی فارسیزبان خود در شبکهی ایکس از معترضان حمایت کرد و شجاعت دانشجویان—بهویژه در کوی دانشگاه تهران—را ستود و بر مقاومت ایرانیان در برابر اختلال اینترنت و سرکوب اطلاعات تأکید کرد.
در سطحی دیگر، تحلیلها به افزایش تنش منطقهای اشاره دارند: درحالیکه اعتراضها وارد سومین روز شده، گزارشها از «چراغ سبز» دونالد ترامپ به بنیامین نتانیاهو و افزایش احتمال حمله دوباره اسرائیل به اهداف وابسته به جمهوریاسلامی در ایران سخن میگویند؛ همزمانیای که بر پیچیدگی صحنه میافزاید.
♦️♦️♦️♦️♦️♦️♦️♦️♦️♦️♦️
آنچه در این چند روز رخ داده، یک رشته خبر جداگانه نیست؛ زنجیرهای است که از بحران اقتصادی آغاز میشود، به همبستگی صنفی و دانشجویی میرسد، با شعارهای سیاسی رادیکال میشود، هزینههای امنیتی میدهد، دولت را به عقبنشینیهای تاکتیکی و گفتوگو سوق میدهد و در نهایت، در میدان سیاست خارجی بازتاب مییابد. این پیوندها نشان میدهد موج کنونی، صرفاً اعتراض به گرانی نیست؛ نشانهای از انباشت نارضایتیهایی است که بهدنبال نقطه اتصال اجتماعی و سیاسی خود یافتهاند.
