تحریریهی «مداد»
بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان و پژوهشگر برجسته و سرشناس ایرانی، امروز در سالگرد تولدش، در سن ۸۷ سالگی درگذشت.
بهرام بیضایی میراثی گرانبها و ماندگار در فرهنگ معاصر ایران بر جای گذاشت. او با بیش از نیم قرن فعالیت مستمر، نمادی از خلاقیت و ژرفاندیشی در ادبیات نمایشی و سینما بود.
فعالیت حرفهای او از دههی ۱۳۴۰ با نگارش و کارگردانی نمایشنامههایی همچون «پهلوان اکبر میمیرد» و «آرش» آغاز شد که ترکیبی نوآورانه از اسطورههای کهن، تاریخ و نقد اجتماعی را به نمایش میگذاشت.
نمایشنامههای او، نظیر «مرگ یزدگرد» و «افرا یا روز میگذرد»، به بررسی زندگی شخصیتهای مطرود و ایستادگی آنها در برابر هنجارهای صلب جامعه میپردازند که این امر نگاهی جامعهشناختی به آثارش بخشیده است.
در عرصهی سینما، او با ساخت فیلم «رگبار» فصلی نوین را در تاریخ فیلمسازی ایران رقم زد. آثاری همچون «چریکه تارا»، «باشو، غریبه کوچک»، «سگکشی» و «وقتی همه خوابیم»، با تمرکز بر مفاهیم هویت فرهنگی، جنگ و جنسیت، موجب جلب توجه جهانی و کسب افتخارات متعددی شدند.
بیضایی علاوه بر کارگردانی، پژوهشگری توانا بود و کتاب «نمایش در ایران» او، همچنان مرجعی بنیادین در مطالعات اسطورهشناسی و هنرهای نمایشی به شمار میرود. او همچنین با تدریس در «دانشگاه تهران»، نقش مهمی در آموزش نسلهای بعدی هنرمندان ایفا کرد.
بسیاری از منتقدان بر این باورند که مسیر هنری او بیشتر تحت تأثیر فشارهای سیاسی و سانسورهای گسترده قرار گرفت. پس از انقلاب ۱۳۵۷، تضاد دیدگاه سکولار او با سیاستهای فرهنگی حاکم، منجر به توقیف طولانیمدت بسیاری از آثارش، از جمله نسخهی سینمایی «مرگ یزدگرد»، شد.
این محدودیتها و سرکوب آزادی بیان، سرانجام در سال ۱۳۸۹ او را به مهاجرت ناخواسته به آمریکا واداشت.
خبرهای صبحگاهی
شهرام يزدانپناه
