تحریریه «مداد»
-
راز ۲۸ سالهی ترغیب فرانسه برای بهرسمیتشناختهشدن کبک
بر پایهی اسناد تازه منتشرشده، فرانسه پس از پیروزی احتمالی «آری» در آن زمان، علیرغم اصرار فرستادهی ویژهی ژاک پاریزو (Jacques Parizeau)، هرگز کبک را بهطوررسمی بهعنوان کشور مستقل به رسمیت نمیشناخت.
پیش از همهپرسی، پاریزو، ژاک-ایوان مورَن (Jacques-Yvan Morin) را بهطورمحرمانه به پاریس فرستاد. هدف اصلی وی این بود که اطمینان حاصل کند در صورت پیروزی آرای استقلالطلبان، فرانسه روز بعد استقلال کبک را به رسمیت خواهد شناخت. مورَن روز ۲۶ اکتبر با پیشنویس بیانیهای که مشاور پاریزو، ژانفرانسوآ لیزه (Jean-François Lisée)، تهیه کرده بود به پاریس رفت. در این متن آمده بود: «فرانسه کشور جدید را به رسمیت خواهد شناخت.»
چنین حمایتی برای دولت تازهتأسیس کبک حیاتی بود، زیرا احتمال میرفت حدود پنجاه کشور عضو فرانکوفونی از موضع فرانسه پیروی کنند و شاید حتا کشورهای اروپایی نیز از آن الهام بگیرند.
با وجود اظهارنظرهای دوستانهی رئیسجمهور وقت فرانسه، ژاک شیراک (Jacques Chirac)، نشانههایی از تردید در وزارت امور خارجهی فرانسه (کِه به آن «کِه دورسه (d’Orsay)» گفته میشود) باعث نگرانی استقلالطلبان شد. به همین دلیل پاریزو تصمیم گرفت مورَن، استاد حقوق بینالملل و معاون پیشین رنه لوک، را به مأموریتی مخفی بفرستد. مورَن تا زمان مرگش در سال ۲۰۲۳ جزئیات این مأموریت را فاش نکرد، وفادار به قولی که به پاریزو داده بود.
-
دیپلماسی پشتپرده
اسناد تازه نشان میدهد که وزارت امور خارجهی فرانسه در نهایت جملهی پیشنهادی کبک را رد کرد و بهجای آن عبارت مبهمتری را برگزید: «فرانسه پیامدهای لازم را در نظر خواهد گرفت.»
در نامهای که مورَن پس از بازگشت برای پاریزو نوشت، توضیح داده بود که مشاوران فرانسوی نگران بودند هرگونه اعلام زودهنگام، از نظر حقوق بینالملل نوعی «بهرسمیتشناسی پیش از موعد» و در نتیجه دخالت در امور داخلی تلقی شود.
-
تلاش برای جلب حمایت واشنگتن
یکی از ابعاد کمتر شناختهشدهی این مأموریت، فشار غیرمستقیم بر ایالاتمتحده بود. لیزه در یادداشتی چهارصفحهای به مورَن نوشته بود که رئیسجمهور شیراک قرار است در دوم و سوم نوامبر با بیل کلینتون در واشنگتن دیدار کند.
لیزه از مورَن خواسته بود فرانسه را متقاعد کند در صورت پیروزی استقلالطلبان، با بهرهگیری از این دیدار، واشنگتن را تشویق کند بر دولت کانادا فشار بیاورد تا کبک را به رسمیت بشناسد. به این ترتیب، از نگاه لیزه، «مسئلهی بهرسمیتشناختهشدن از دیدگاه دیپلماسی جهانی و آمریکایی حل میشد.»
-
اگر جنبش استقلال شکست میخورد
پاریزو و لیزه همچنین از مورَن خواسته بودند در صورت شکست جنبش استقلال، تلاش کند روابط مستقیم و ممتاز فرانسه با کبک حفظ شود. در این زمینه مأموریت مورَن موفقیتآمیز بود.
این اسناد تازه نشان میدهد که در پشتپردهی همهپرسی سال ۱۹۹۵، کبک طرحی دقیق برای تأیید بینالمللی استقلال خود در دست داشت، طرحی که با احتیاط و دوگانگی سیاست فرانسه در مرز میان همدلی و عدممداخله روبهرو شد.
منبع: Journal de Montreal
