هفت شب، هفت آسمان

هفته ۶ تا ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۵

شنبه، ۶ سپتامبر

امشب ماه درخشان با دو همسایه آشنا صحنه‌ای دیدنی می‌سازد: زحل در پایینِ سمت چپ و فم‌الحوت در پایینِ سمت راست آن قرار دارند. این سه جرم مثلثی متساوی‌الساقین می‌سازند. با گذشت شب، این مثلث به‌آرامی بالاتر می‌رود و در جهت عقربه‌های ساعت می‌چرخد.

یکشنبه، ۷ سپتامبر

ماه کامل دقیقاً ساعت ۲:۰۹ بعدازظهر )به وقت EDT) رخ می‌دهد. در طول شب، زحل حدود ۸ تا ۱۰ درجه پشت سر ماه حرکت می‌کند. این هم‌نشینی تصادفی نیست: زحل کمتر از دو هفته دیگر (۲۱ سپتامبر) به مقابله می‌رسد.

اگر رو به ماه کامل بایستید، خورشید دقیقاً پشت سر شماست. در غروب، زمانی که ماه در آسمان شرق بالا آمده، خورشید کمی زیر افق غربی قرار دارد.

امشب همچنین فرصتی است برای آزمایش بینایی: کوچک‌ترین جزئیاتی که با چشم غیرمسلح روی ماه می‌بینید چیست؟ جدول معروف W.H. Pickering بیش از صد سال است که برای همین کار طراحی شده.

خبر مهم‌تر: همین شب، یک خسوف کلی در آسمان بخش بزرگی از زمین – از شرق آفریقا تا بیشتر خاورمیانه، آسیا و نیمه غربی استرالیا – رخ خواهد داد. درباره رصد ماه گرفتگی در ایران می‌توانید به این راهنمای جامع مراجعه کنید.

دوشنبه، ۸ سپتامبر

دو ستاره درخشان سپتامبر، وگا (نسر واقع) بر بالای سر و آرکتوروس (سماک رامح) در غرب، هر دو با قدر ۰ می‌درخشند. اگر خطی از وگا به سمت آرکتوروس بکشید، در یک‌سوم راه به خوشه‌ی هرکول (جاثی) و در دو سوم راه به نیم‌دایره‌ی زیبای اکلیل شمالی می‌رسید. ستاره الفکّا، «جواهر تاج»، درخشان‌ترین آن است. در همین نزدیکی، ستاره‌ی متغیر T اکلیل شمالی هنوز فوران نکرده؛ رخدادی که هر لحظه ممکن است اتفاق بیفتد و سال‌هاست منتظرش هستیم.

سه‌شنبه، ۹ سپتامبر

سماک رامح، ستاره بهار، حالا هر شب پایین‌تر به سمت افق غربی می‌رود. بالای آن، صورت فلکی باریک و بادبادی‌شکل گاو ران یا عوا (بووتس) کشیده شده است. در شمال‌غرب نیز ملاقه‌ی بزرگ دب اکبر را خواهید دید که دسته‌اش به سمت راست عوا خمیده است.

چهارشنبه، ۱۰ سپتامبر

آخر تابستان و آغاز پاییز بهترین فصل‌های ستاره‌بینی‌اند: شب‌ها طولانی‌تر، هوا معتدل‌تر و آسمان پر از هدف. امشب خوشه کروی M2 در صورت فلکی دلو یکی از گزینه‌های عالی است. قدر ۶.۶ دارد و با یک دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک در آسمان تاریک به‌خوبی دیده می‌شود. کافی است مثلثی را که با ستارگان آلفا و بتا دلو تشکیل می‌دهد به خاطر بسپارید. اگر هم به تصویر هابل نگاه کنید، حتماً غبطه خواهید خورد!

پنجشنبه، ۱۱ سپتامبر

به محض تاریک شدن هوا، به دنبال مثلث بزرگ تابستانی باشید. وگا تقریباً در بالای سر، آلتایر (نسر طایر) در جنوب‌شرقی و دِنب (دم دجاجه) در شرق قرار دارند. ماه رو به کاهندگی پایین‌تر در جنوب‌شرق می‌درخشد و می‌تواند راهنمای شما برای یافتن آلتایر باشد. حتی از دل شهرهای پرنور هم این سه ستاره‌ی روشن را می‌توان دید. مثلث تابستانی کم‌کم به سمت غرب متمایل می‌شود؛ نویدبخش شب‌های پاییزی.

جمعه، ۱۲ سپتامبر

ماه برجسته رو به کاهیدگی حوالی ساعت ۱۰ شب در صورت فلکی ثور طلوع می‌کند. کمی بالاتر از آن، خوشه‌ی پروین (ثریا) قرار دارد. برای دیدن خوشه، ماه را با انگشت بپوشانید تا نورش مانع نشود.

شنبه، ۱۳ سپتامبر

ماه ربع آخر حوالی ساعت ۱۱ شب بالا می‌آید. این‌بار با ستاره‌ی درخشان عیوق (کاپلا) و خوشه‌ی پروین مثلثی متساوی‌الساقین می‌سازد. دبران و بتا ثور هم در نزدیکی ماه هستند. ربع آخر ماه دقیقاً ساعت ۶:۳۳ صبح یکشنبه رخ می‌دهد.

یکشنبه، ۱۴ سپتامبر

آلتایر در جنوب شامگاهی می‌درخشد و درست بالای آن صورت فلکی کوچک ساگیتا (پیکان) قرار دارد. اگر پیکان را کمی در ذهن بچرخانید، به سحابی دمبل (M27) می‌رسید: روشن‌ترین سحابی سیاره‌نما در آسمان. در دوربین دوچشمی لکه‌ای محو و در تلسکوپ به شکل ساعت شنی دیده می‌شود. جان هرشل در ۱۸۲۸ این نام را برایش انتخاب کرد و امروز برخی آن را «سحابی مغز سیب» هم می‌نامند. فاصله‌ی آن از ما حدود ۱۳۶۰ سال نوری است.

در همین شب، در شمال‌شرق، W ذات‌الکرسی بالا آمده است. اگر آسمان تاریک باشد، با دوربین دوچشمی می‌توانید خوشه‌ی دوتایی برساوش را کنار این صورت فلکی ببینید؛ دو مجموعه‌ی ستاره‌ای زیبا در فاصله ۷۶۰۰ سال نوری.

سیارات این هفته

عطارد (تیر): در مقارنه با خورشید و ناپیدا.

زهره (ناهید) و مشتری (ژوپیتر): هر دو در سپیده‌دم شرق می‌درخشند؛ ناهید با قدر -۳.۹ و مشتری با -۲.۰. فاصله‌شان این هفته از ۲۴ به ۳۲ درجه افزایش می‌یابد.

مریخ (بهرام): کم‌نور در سنبله، نزدیک افق غرب-جنوب‌غربی پس از غروب. در ۱۲ سپتامبر از کنار ستاره سماک اعزل می‌گذرد.

زحل (کیوان): در آستانه مقابله، از ابتدای شب در شرق-جنوب‌شرق دیده می‌شود. بهترین زمان برای تلسکوپ نیمه‌شب به بعد است. حلقه‌های آن تقریباً از لبه دیده می‌شوند.

اورانوس: نزدیک خوشه پروین، حوالی ساعت ۱۰ شب طلوع می‌کند.

نپتون: با قدر ۷.۸ تنها دو درجه شمال زحل قرار دارد. برای یافتنش به نقشه نیاز دارید.