پوریا ناظمی
نگاهی به رویدادهای آسمان در هفته پیش رو
جمعه ۴ مرداد
با پیشروی تابستان، سماک رامح در سمت غربی آسمان شب پایین میآید و بهسادگی با رنگ خاصش قابل شناسایی است. این ستاره نقطهی پایهی «بادبادک» صورتفلکی گاوران را تشکیل میدهد؛ ساختاری باریک که تقریباً ۲۳ درجه (دو مشت دراز بازو) بالاتر از آرکتوروس کشیده شده و در سمت پایینیاش بهگونهای فرو رفته نشان میدهد که گویی موجودی نامرئی به آن ضربهای زده است.
شنبه ۵ مرداد
سماک رامح را دوباره در آسمان غربی ببینید. در دانش اخترشناسی، او بهعنوان یک غول نارنجی با حدود ۷ میلیارد سال سن شناخته میشود، یعنی عمرش حدود دو برابر خورشید است. مسیر حرکتش نشان میدهد که در کهکشانی کوچک متولد شده و بعدها به راه شیری پیوسته است. ولی در خاطرهی تاریخی، این ستاره در افتتاح نمایشگاه جهانی شیکاگو در سال ۱۹۳۳ نقشی ویژه داشت: اخترشناسان نور آن را از نقطهای دور در آمریکا جمع و تقویت کردند و طی یک پیام تلگرافی در آن شب خاص چراغهای نمایشگاه را با تشویق دهها هزار نفر روشن کردند. آنها فکر میکردند سماک رامح تقریباً ۴۰ سال نوری با ما فاصله دارد، تا این که اکنون میدانیم کمتر از ۳۷ سال نوری فاصله دارد. علاوه بر این، سماک رامح نخستین ستارهای بود که با تلسکوپ در روز دیده شد (۱۶۳۵)، و اولین ستارهای که حرکت واقعیاش روی کرهآسمان ثبت شد (هالی در ۱۷۱۸).
یکشنبه ۶ مرداد
در غروب این شب، هلال ماه کمنور را دنبال کنید که کمکم از سمت راست مریخ به نزدیکی سماک اعزل نزدیک میشود. طی چهار شب متوالی، موقعیت ماه از کنار مریخ به نزدیکی سماک اعزل منتقل میشود و لحظهی دیدنش لحظهای جذاب برای رصد آسمان کمنور است.
دوشنبه ۷ مرداد
خرس بزرگ (دب اکبر) در شمالغربی آسمان بهصورت مورب قرار دارد. از وسط آن سه مشت به سمت راست اگر نگاه کنید، به ستارهی قطبی میرسید. در اطراف آن، کوچاب و فرخاد (ستارههای دوم و سوم دباصغر) قرار دارند که مانند «نگهبانان قطب» به دور قطبی میگردند. دو حلقه گاز غولپیکر اند اما شما آنها را مانند نگهبانان فیلم اُز تصور کنید که بیوقفه میچرخند. اما در واقع از انواع مختلف طیفی هستند و هیچ خطری ندارند—صرفاً یک تصویر ذهنی جالب را برای علاقهمندان میسازند.
سهشنبه ۸ مرداد
ستارهی متغیر قیفاووسی اتا عقاب، در حدود ۸ درجه جنوب راست ستاره آلتیر قرار دارد. این ستاره هر ۷٫۱۸ روز یکبار از قدر ۴٫۳ به ۳٫۴ میرسد و دوباره کمنور میشود. نیمهی پرنور شدنش نسبت به خاموش شدنش زمان کمتری میبرد، بنابراین اگر هر هفته در همان روزها به آسمان نگاه کنید، چرخهاش را با چشم میبینید. میتوانید شدت نورش را با ستارگانی همچون تتا عقاب (قدر ۳٫۲)، دلتا عقاب (۳٫۴)، بتا عقاب (۳٫۷) و یوتا عقاب (۴٫۴) مقایسه کنید.
چهارشنبه ۹ مرداد
هلال ماه، حدود یک و نیم روز مانده به تربیع اول، تنها حدود دو درجه پایینتر از سماک اعزل میافتد—تقریباً یک عرض انگشت در فاصلهی بازوی شما.
پنجشنبه ۱۰ مرداد
تابستان در جریان است و نسر واقع حدود ساعت ۲۳ تقریباً به نزدیکترین موقعیتش به نقطه اوج آسمان (زنیث) میرسد. اینکه چقدر بهطور عمودی قرار میگیرد بستگی دارد به محل زندگی شما (عرض جغرافیایی). اگر در عرض حدود ۳۹ درجه شمالی باشید، دقیقاً از بالای سرتان میگذرد. دنب نیز تقریباً دو ساعت بعد به نزدیکی زنیث میرسد، ولی برای دیدن مستقیمش باید شمالتر باشید.
جمعه ۱۱ مرداد
ماه در فاز تربیع اول قرار دارد (رسمی چهارشنبه اول مرداد ساعت ۸:۴۱). در غروب، در نیمه آسمان بین آنتارس (قلبالعقرب، دو مشت بالاتر به چپ) و سماک اعزل (دو مشت پایینتر به سمت راست) شناور است. ناهید و مشتری نیز به هم نزدیکتر شدهاند: اکنون فقط ۹ درجه فاصله دارند و منظرهی بنفش خیرهکنندهای پیش از سپیدهدم رقم میزنند.
شنبه ۱۲ مرداد
شبی است برای دیدن عبور سایه قمر تیتان بر سطح زحل یا کیوان؛ این رخداد هر ۱۵ سال یکبار اتفاق میافتد و امسال تا مهر ادامه خواهد داشت. از ساعت ۲:۲۵ صبح (به وقت شرق کانادا) تا حدود ۷:۰۴ صبح صبحگاهی، سایهی کوچک تیتان از مقابل قرص کیوان عبور کرده و منظره جالبی را در تلسکوپ پدید میآورد—اگر آسمان صاف باشد، فرصت تماشایش برای همهی آمریکای شمالی فراهم است.
جمعبندی سیارات
هرشب آسمان را نگاه کنید، بهویژه در ساعات پیش از سپیدهدم:
ناهید، قدر –۴٫۰، حدود یک ساعت قبل از روشنشدن آسمان طلوع میکند و تا اواخر تابستان فرصت دیدنش را داریم.
مریخ (قدر ۱٫۶) در مرز شیر و سنبله کمنور ولی قابل رؤیت در افق غربی است. دوربین دوچشمی کمک میکند.
مشتری (قدر –۱٫۹) پیش از سپیدهدم درخشان در پایین سمت چپ ناهید ظاهر میشود.
کیوان (در حوت، قدر +۰٫۸) از حوالی ساعت ۱۰ تا ۱۱ شب بالا میآید و در ساعات قبل از صبح بهترین دید را دارد؛ حلقههایش تقریباً لبهبهلبه با سیاره دیده میشوند.
اورانوس (قدر ۵٫۸) حوالی ۱ صبح از شرق طلوع میکند.
نپتون (قدر ۷٫۹) یک درجه بالاتر از کیوان قرار دارد و با تلسکوپ قابل رؤیت است.
Medad News
تحریریهی «مداد»
