تحریریهی «مداد»
در یکی از مهمترین رخدادهای نجومی سالهای اخیر، رصدخانههای امواج گرانشی LIGO، Virgo و KAGRA موفق شدند سنگینترین برخورد سیاهچالهای ثبتشده در تاریخ را ردیابی کنند. این رویداد که با کد GW231123 شناخته میشود، در ۲۳ نوامبر ۲۰۲۳ شناسایی شد و منجر به تولد سیاهچالهای با جرمی برابر با ۲۲۵ برابر جرم خورشید شد؛ عددی که در مرزهای نظری فیزیک ستارهای قرار دارد!
چرا این کشف مهم است؟
درک ما از نحوهی شکلگیری سیاهچالهها، تاکنون اجازه نمیداد انتظار چنین جرمهای سنگینی را داشته باشیم. ستارگان معمولی پس از فروپاشی، به سیاهچالههایی با جرمهای محدود تبدیل میشوند. اما GW231123 نشان میدهد که ممکن است با پدیدهای بسیار متفاوت روبهرو باشیم: برخورد نسل دوم سیاهچالهها — یعنی سیاهچالههایی که از برخورد قبلی سیاهچالهها به وجود آمدهاند!
چالش در مدلسازی
این برخورد ویژگیهای خاصی مانند چرخش بسیار سریع سیاهچالهها داشت که شبیهسازی آن را پیچیدهتر کرده است. پژوهشگران میگویند تحلیل این رویداد، یکی از دشوارترین آزمونها برای مدلهای نظری فعلی است و میتواند درک ما از نسبیت عام و تکامل ساختارهای کیهانی را دگرگون کند.
آیندهی پژوهش چه خواهد بود؟
دادههای این رویداد از طریق مرکز GWOSC در اختیار دانشمندان قرار گرفته و قرار است در کنفرانسهای GR24 و Amaldi در ژوئیهی ۲۰۲۵ بهصورتعمومی ارائه شود. تحلیل این دادهها میتواند سرنخهایی تازه درباره منشأ سیاهچالههای پرجرم و نقش آنها در شکلگیری کهکشانها به ما بدهد.
امواج گرانشی در لبهی دانش
از سال ۲۰۱۵ تا امروز، صدها برخورد سیاهچالهای ثبت شدهاند، اما هیچکدام به اندازهی GW231123 چشمگیر نبودهاند. این رصد نشان میدهد که فناوری ما اکنون به مرحلهای رسیده که میتواند حتی پنهانترین لرزشهای فضا–زمان را نیز بشنود.
در این میان، پژوهشگران کانادایی نیز در همکاری بینالمللی LIGO–Virgo–KAGRA نقش فعالی دارند. دکتر جس مکآیور از دانشگاه بریتیش کلمبیا با تمرکز بر مدلسازی سیگنالها و تحلیل دادههای امواج گرانشی، یکی از چهرههای علمی برجستهی این پروژه است. این فعالیتها با حمایت نهادهایی مانند شورای پژوهشهای علوم طبیعی و مهندسی کانادا (NSERC) و صندوق تحقیقات مرزهای نوین، از طریق تأمین بودجه برای پروژههای مرتبط، پشتیبانی میشوند.
این مطلب ابتدا با این لینک در کانال تلگرامی «مداد» منتشر شد.
