پوریا ناظمی
راهنمای آسمان در هفته پیش رو: ۶ تا ۱۵ تیر ۱۴۰۴
شبهای تابستان، آسمان پرستارهای را به ما هدیه میدهد که گویی قصهای کهن از کیهان را روایت میکند. از هلال نازک ماه که در غروب میدرخشد تا ستارگان درخشان و سیارات مرموز، هفته پیش رو پر از شگفتیهای آسمانی است. بیایید با هم سفری به آسمان شب داشته باشیم و ببینیم از ۶ تا ۱۵ تیر ۱۴۰۴ چه مناظری در انتظارمان است.
جمعه، ۶ تیر: هلال ماه و عطارد در رقص غروب
با غروب آفتاب، آسمان غرب-شمالغرب رنگ آبی عمیقی به خود میگیرد. در این نور کمرنگ، هلال نازک ماه مانند یک قایق کوچک نقرهای در آسمان شناور است. کمی پایینتر و به سمت راست، سیاره عطارد (تیر) را خواهید دید، که مانند جواهری کمنور میدرخشد. عطارد با قدر +۰.۲ هنوز قابل رصد است، اما در حال کمنور شدن است و تا یک هفته دیگر به قدر +۰.۶ میرسد. برای یافتن آن، فاصلهای حدود یک مشت باز شده در طول بازو از ماه را جستجو کنید. دوربین دوچشمی میتواند این منظره را واضحتر کند، بهویژه که نور غروب، آسمان را کمی روشن نگه میدارد.
امشب همچنین زمانی است که دو ستاره درخشان تابستانی، آرکتوروس (سماک رامح) و وگا (نسر واقع)، در آسمان به یک ارتفاع میرسند. سماک رامح، با رنگ زرد-نارنجی ملایم خود، در جنوبغرب میدرخشد، در حالی که نسر واقع، با رنگ سفید متمایل به آبی یخی، در شرق آسمان خودنمایی میکند. هر دو ستاره قدر صفر دارند و از درخشانترین نقاط آسمان هستند. سماک رامح، یک غول نوع K، ۱۵۰ برابر درخشانتر از خورشید و ۳۷ سال نوری از ما دور است. نسر واقع، یک ستاره رشته اصلی نوع A، ۵۰ برابر درخشانتر از خورشید و ۲۵ سال نوری با ما فاصله دارد. اگر دوربین دوچشمی دارید، رنگهای آنها را مقایسه کنید؛ رنگ زرد زنجبیلی سماک رامح و سفید یخی نسر واقع در غروب عمیقتر به نظر میرسند.
شنبه، ۷ تیر: داستان چنگ و ستاره دوتایی
امشب به شرق آسمان نگاه کنید، جایی که نسر واقع، ستاره درخشان صورت فلکی چنگ (Lyra)، مانند چراغی درخشان میدرخشد. زیر آن، صورت فلکی کوچک چنگ شکل میگیرد: یک مثلث کوچک و یک متوازیالاضلاع که از پایینترین نقطه مثلث آویزان است. مثلث تقریباً به اندازه نوک انگشت شست در فاصله بازو است. دو ستاره پایین متوازیالاضلاع، بتا چنگ (شلیاک) و گاما چنگ (سولافات)، هستند که اکنون تقریباً عمودی قرار دارند، با شلیاک در بالا.
شلیاک یک ستاره دوتایی گرفتی است، به این معنا که دو ستاره به دور یکدیگر میچرخند و گاهی یکدیگر را میپوشانند، که باعث تغییر درخشندگی آن میشود. اگر امشب به آن نگاه کنید، ممکن است ببینید که شلیاک تنها کمی کمنورتر از سولافات است. اما گاهی اوقات، درخشندگیاش به وضوح کاهش مییابد. دوره مداری این دو ستاره ۱۲ روز و ۲۲.۶ ساعت است، بنابراین رفتار آن تقریباً هر دو هفته منهای یک روز تکرار میشود. اگر صبور باشید و در شبهای مختلف به چنگ نگاه کنید، میتوانید این رقص کیهانی را دنبال کنید.
یکشنبه، ۸ تیر: ماه و مریخ در آغوش هم
با فرا رسیدن غروب، هلال ماه در غرب آسمان نزدیک به سیاره مریخ (بهرام) قرار میگیرد. برای بسیاری از نقاط، این دو کمتر از یک درجه از هم فاصله دارند، چنان نزدیک که گویی در آسمان به هم چسبیدهاند. دوربین دوچشمی این منظره را زیباتر میکند.
نسر واقع امشب ستاره برتر مثلث عظیم تابستانی است که آسمان شرقی را تسخیر کرده است. در پایین سمت چپ آن، دِنب (ذنبالدجاجه)، ستاره اصلی صورت فلکی قو، قرار دارد. پایینتر و به سمت راست، نسر طایر (Altair)، ستاره درخشان صورت فلکی عقاب، سومین رأس این مثلث را تشکیل میدهد. اگر آسمانتان تاریک باشد، میتوانید نوار باشکوه کهکشان راه شیری را ببینید که از لبه پایینی مثلث عبور میکند. این بخش از راه شیری شامل ابر ستارهای قو است، یکی از غنیترین مناطق ستارهای کهکشان. وقتی به قو نگاه میکنیم، در واقع به سمت پایین بازوی محلی کهکشانمان مینگریم، جایی که خورشید با سرعت ۲۲۰ کیلومتر بر ثانیه در حال حرکت است.
در سحرگاه، زهره (ناهید) در نزدیکی خوشه پروین و دبران (چشم گاو) در صورت فلکی گاو میدرخشد، منظرهای که پیش از طلوع آفتاب قابل رصد است.
دوشنبه، ۹ تیر: قلبالعقرب و ستارگان دوتایی
پس از تاریکی، به جنوب نگاه کنید تا قلبالعقرب (Antares)، ستاره نارنجی درخشان، را ببینید که تقریباً روی نصفالنهار قرار دارد. اطراف و بالای سمت راست آن، ستارگان سفیدتر بخش بالایی صورت فلکی عقرب را تشکیل میدهند. رأس عقرب، یک ردیف تقریباً عمودی از سه ستاره، شامل بتا عقرب (گرافیاس) در بالا است. گرافیاس یک ستاره دوتایی زیبا برای تلسکوپها است، با جدایی ۱۳ ثانیه قوسی و قدرهای ۲.۸ و ۵.۰.
نزدیک قلبالعقرب، ستارگان دوتایی اومگا۱ و اومگا۲ عقرب (با جدایی ¼ درجه و تفاوت اندک در رنگ) و نو عقرب (یک سیستم سهتایی با جدایی ۴۱ ثانیه قوسی) برای رصد با تلسکوپهای کوچک جذاب هستند. همچنین خوشه کروی M4 در این منطقه منتظر کاوش با تلسکوپ است.
سهشنبه، ۱۰ تیر: سایه تیتان بر زحل
امشب رویداد ویژهای در انتظار رصدگران است. تیتان، بزرگترین قمر زحل، سایه کوچک خود را روی کره زحل میاندازد. این پدیده هر ۱۵ سال یکبار رخ میدهد و اکنون در حال تکرار هر ۱۶ روز تا مهرماه است. سایه تیتان از ساعت ۳:۴۰ صبح تا ۹:۰۳ صبح به وقت شرقی (EDT) روی زحل حرکت میکند. زحل حدود نیمهشب طلوع میکند، بنابراین برای رصد بهتر، تا نزدیک سحر صبر کنید که به ارتفاع مناسب برسد.
چهارشنبه، ۱۱ تیر: ماه در ربع اول
ماه امشب به ربع اول میرسد (دقیقاً در ساعت ۳:۳۰ بعدازظهر EDT). پس از غروب، ماه بین سنبله (Spica) در سمت چپ و گاما سنبله، یک ستاره دوتایی تلسکوپی، در بالای سمت راست قرار دارد. این منظره فرصتی عالی برای رصد ماه در کنار ستارگان است.
پنجشنبه، ۱۲ تیر: راز دلتا عقرب
به عقرب بازگردید و به ردیف عمودی بتا، دلتا و پی عقرب نگاه کنید. دلتا عقرب، ستاره وسط، اکنون درخشانترین است، اما این همیشه صدق نمیکرد. این ستاره متغیر عجیب، یک زیرغول آبی سریعالچرخش، در سال ۲۰۰۰ به طور غیرمنتظرهای دو برابر درخشانتر شد و از آن زمان در قدر ۱.۷ ثابت مانده است. اخترشناسان انتظار داشتند در سال ۲۰۲۲، با عبور همدم کوچکتر آن، دوباره درخشش افزایش یابد، اما این اتفاق نیفتاد. دلتا عقرب همچنان یک معما است.
جمعه، ۱۳ تیر: قوس راه شیری
اگر آسمانتان تاریک است، کهکشان راه شیری امشب قوسی باشکوه در آسمان شرقی تشکیل میدهد، از ذاتالکرسی در شمالشرق تا قوری صورت فلکی قوس در جنوب. مریخ و رجلالاسد (قلبالاسد) در غرب در حال دور شدن از یکدیگر هستند، و خطی از مریخ به رجلالاسد به عطارد کمنور اشاره میکند.
شنبه، ۱۴ تیر: دب اکبر و ابرهای شبتاب
دب اکبر در شمالغرب شروع به چرخش برای «جمعآوری آب» در شبهای تابستان کرده است. در پایان غروب، به شمالغرب نگاه کنید تا شاید ابرهای شبتاب را ببینید. این ابرها، که در ارتفاعات بالا و گاهی روی ذرات شهابسنگی تشکیل میشوند، در سالهای اخیر رایجتر شدهاند.
یکشنبه، ۱۵ تیر: اخترپوشی پی عقرب
امشب، ماه هلالی رو به رشد در رأس عقرب میدرخشد، با دلتا عقرب در بالا و قلبالعقرب در چپ. لبه تاریک ماه، ستاره پی عقرب (قدر ۲.۹) را برای رصدگران در سراسر آمریکا میپوشاند.
سیارات این هفته
- عطارد (تیر): در حال کمنور شدن و فرو رفتن در نور غروب است.
- زهره (ناهید): با قدر -۴.۲، پیش از سحر طلوع میکند. در تلسکوپ، هلالی ۶۳٪ روشن است.
- مریخ (بهرام): از رجلالاسد دور میشود و در تلسکوپ تنها ۵ ثانیه قوسی است.
- مشتری (برجیس): در مقارنه با خورشید و غیرقابل رصد است.
- زحل (کیوان): با قدر +۱.۰، نزدیک سحر بهترین زمان رصد است. حلقههایش لبهرو هستند.
- اورانوس (اورانوس): هنوز خیلی پایین است.
- نپتون (نپتون): با قدر ۷.۹، نزدیک زحل است و با تلسکوپ قابل رصد است
Medad News
تحریریه «مداد»
