پوریا ناظمی
در روزهای گذشته روابط هندوستان و کانادا وارد مرحله بحرانی شده است. این نوشته نگاهی به این اختلاف و تاثیرات احتمالی آن بر آینده روابط دو کشور دارد.
نخستوزیر جاستین ترودو پسازآنکه با تأخیری دوروزه به دلیل نقص فنی هواپیمای دولتی از هندوستان به کانادا بازگشت، در نخستین جلسه پارلمان در سخنانی اشاره کرد که منابع اطلاعاتی کانادا مدارک معتبری را به دست آوردهاند که نشان میدهد مأموران دولت هندوستان در ترور هاردیپ سینک نیجار، یکی از چهرههای فعال جنبش استقلالطلب خالصتان نقش داشتهاند.
نیجار 45 ساله در بیرون یکی از معابد سیک در نزدیکی شهر سوری در بریتیش کلمبیا براثر شلیک چند گلوله در ماه ژوئن به قتل رسید.
اعلام اتهام علیه دولت هندوستان از سوی نخستوزیر کانادا موجب تنش شدیدی در روابط دو کشور شده است. کانادا تعدادی از کادر سفارتخانه هود در دهلینو را به اتاوا فراخوانده است و هندوستان که این اتهام ها را رد کرده، صدور ویزا برای شهروندان کانادایی را – در هنگام ورود به هندوستان – متوقف کرده است و همچنین به دانشجویان و شهروندان خود که در خاک کانادا هستند هشدار داده و همچنین از شهروندان خودخواسته از سفر به کانادا خودداری کنند.
این تنشها در صورت عدم پیدا شدن راهحلی سیاسی اثراتی درازمدت بر دو کشور خواهد داشت.
هاردیپ سینک نیجار کیست؟
هاردیپ سینک نیجار در سال 1997 به کانادا مهاجرت کرد و به فعالیت لوله کشی مشغول شد. او شهروندی کانادا را دریافت کرده و پیرو مذهب سیک است. او در این سالها به یکی از چهرههای اصلی و سخنگویان جنبشی بدل شد. این گروه خواستار استقلال بخشی از ایالت پنجاب در هندوستان و تشکیل کشور مستقل سیک ها به نام خالصتان است. این نام از زبان فارسی گرفتهشده و به معنی سرزمین و کشور خالص و پاک اشاره دارد.
این گروه جداییطلب از حمایت برخی از گروههای تندرو سیک نیز برخوردار است ازجمله شاخهای نظامی که به نام نیروی ببرهای خالصتان (KTF) معروف است و در مقابل دولت هندوستان به اقدامات مسلحانه دست میزند. این گروه از سوی هندوستان بهعنوان گروهی تروریستی شناختهشده است و دولت هندوستان نیجار را عضو فعال رهبری این گروه معرفی کرده بود.
تنشهای شدیدی میان جمعیت سیک ایالت پنجاب که اکثریت جمعیت این ایالت را تشکیل میدهند با دولت هندوستان در دهههای 19670 و 1980 میلادی به اوج خود رسید و به تنشهای خشونتآمیز نیز منجر شد.
بر اساس گزارشهای نزدیکان نیجار در طی سالهای اخیر فشار بر او از سوی هندوستان افزایشیافته و حتی شواهدی از تعیین جایزه برای قتل او بهدستآمده است.
پس از قتل نیجار در ژوئن گذشته سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی کانادا بررسیهای وسیعی را درباره قتل او صورت دادهاند که حالا با اعلام نخستوزیر به نظر میرسد، نظر نهادهای اطلاعاتی بر این است که دولت هندوستان در این قتل مشارکت داشته است.
بیشترین تعداد سیک ها پس از هندوستان و ایالاتمتحده در کانادا حضور دارند و در بافت جامعه کانادا واردشده و به مقامهای بالای دولتی نیز دستیافتهاند.
آینده تنشها
کانادا و هندوستان شرکای قدیمی هستند که تبادلات اقتصادی و فرهنگی آنها در رده مهمترین تبادلات کانادا به شمار میرود. سال گذشته هندوستان دهمین شریک تجاری کانادا بود و بر اساس آمارهای موجود صادرات کانادا به هندوستان در سال 2022 شامل 5.4 میلیارد دلار کالا و 6.2 میلیارد دلار خدمات بوده است و واردات کانادا از هندوستان شامل حدود 6.4 میلیارد دلار کالا و 2.9 میلیارد دلار خدمات بوده است.
بااینوجود رابطه تجاری دو کشور در سالهای اخیر و با توجه به رشد اقتصادی هندوستان موردبحث بوده و تلاشها برای رسیدن به توافقی دوطرفه هنوز به نتیجه نرسیده است.
دولت ملی گرای مودی در هندوستان در حالی بر رشد اقتصادی خود تأکید میکند که حاضر به بازی در فضای راهبردی غرب نیست.
دولت مودی که در امتداد اقدامات ملیگرایانه خود حتی سعی در تغییر نام هندوستان به بهارات دارد، پس از حمله روسیه به اوکراین حاضر به محکوم کردن این کشور نشد و به روابط خود با روسیه ادامه داد و به همراه روسیه، چین و آفریقای جنوبی اتحادیه موسوم به بریکس را تشکیل داد که امسال کشورهایی چون عربستان سعودی و ایران نیز به آن ملحق شدند.
پیشبینیهای اقتصادی نشان میدهد که مجموعه تولید ناخالص ملی این کشورها در طی چند سال آینده از مجموع تولید ناخالص ملی کشورهای صنعتی پیش خواهد گرفت.
هندوستان که اکنون با بیش از 1.4 میلیارد نفر جمعیت، پرجمعیتترین کشور جهان است، روابط فرهنگی گستردهای نیز با کانادا دارد. در حال حاضر بیشترین جمعیت دانشجویان خارجی مشغول به تحصیل در کانادا متعلق به هندوستان است.
چشمانداز آینده
تنشهای اخیر هر دو کشور و بهخصوص کانادا در معرض چالشهای جدی قرار میدهد.
نگرانی از کاهش تبادلات تجاری، ارتباطات فرهنگی و همینطور ورود نیروی بااستعداد جوان از هندوستان به کشور برخی از این نگرانیهای کوتاهمدت هستند.
از سوی دیگر کانادا در سالهای اخیر با بازیگران اصلی شرق درگیر اختلافهای زیادی بوده است. تنش کانادا با چین و روسیه نهتنها بر تجارت کانادا اثر دارد که بر ضریب نفوذ سیاسی کانادا در جهان اثر منفی داشته است.
اگر اختلاف اخیر با هندوستان به شکل مسالمتآمیزی حل نشود این امکان وجود دارد که کانادا و متحدانش یکی دیگر از بازیگران اصلی در حال ظهور سیاست جهانی را از دست بدهند و هندوستان با نزدیک شدن بیشتر به چین و روسیه مثلث اقتصادی، نظامی و سیاسی خود را در حالی تقویت کند که هر سه این کشورها از سلاح هستهای نیز برخوردارند.
البته برخی از نشانه ها در روزهای اخیر فرض دیگری را نیز مطرح کرده است که متحدان غربی کانادا به دلیل اهمیت روابطشان با هندوستان و نگرانی از قدرت گرفتن اتحاد هندوستان با چین و روسیه از موضع کانادا حمایت نکنند.
در روزهای آینده مذاکرات میان کانادا و متحدانش و هندوستان ممکن است تعیینکننده مسیر مهمی در آینده روابط دو کشور و روابط شرق و غرب نوین باشد.
تحریریهی «مداد»
