پوریا ناظمی
بازی ماه: از هلال تا تربیع
اگر در چند روز گذشته هوا در شهر شما صاف بوده باشد و فرصتی داشتید که پس از غروب آفتاب به افق غربی نگاه کنید حتما، از تماشای مقارنه هلال ماه رمضان و سیاره درخشان زهره لذت بردهاید.
ماه نو ابتدا و انتهای رمضان برای بسیاری از کسانی که با کشورهای مسلمانی که معیار تغییر ماه خود را بر مبنای رویت قرار داده اند، بهانه خوبی برای توجه به هلال تنها قمر زمین است. اگرچه رویت هلال ماه نو یا هلال ماه جوان فعالیتی نیست که تنها به مسلمانان اختصاص داشته باشد و یکی از جذابترین فعالیتهای رصدی برای منجمان آماتور به شمار میرود.
نکته جالب توجه در مقارنه (نزدیکی ظاهری دو جسم سماوی به هم) ابتدای این هفته، به خصوص مقارنه روز ۲۳ مارس که هلال ماه در زیر زهره قرار داشت، این است که این نشان ماه و ستاره که در آسمان به این شکل دیده میشود به نشانی برای اسلام بدل شده است. البته برخی از محققان گمان میکنند که هلال و ستاره پیش از اسلام نمادی از آیینهای ایران قدیم بوده و حتی بر فراز آتشکدهها نیز نصب بوده است.
نکته دیگری که شاید به بهانه مقارنههای ماه در این هفته، بد نباشد به آن اشاره کنیم مساله تفاوت اعلام آغاز ماه رمضان و پایان آن در میان کشورهای مختلف است. در سال جاری و به خصوص با توجه به خبر نزدیک شدن روابط سیاسی ایران و عربستان برخی از شهروندان اعلام همزمان آغاز رمضان در ایران و عربستان را به دلیل این مساله سیاسی تفسیر کردند.
واقعیت این است که تقویم قمری مورد استفاده در ایران با عربستان متفاوت است. در ایران (و کشورهای شیعه) قانون این است که اگر هلال ماه را بتوان در عصر و غروب رصد کرد، فردای آن روز،، اول ماه قمری خواهد بود. اگر هلال در آسمان باشد اما به دلیل نازک بودن هلال امکان رصد نباشد آغاز ماه با یک روز تاخیر اعلام می شود. همین طور در موارد استثنایی اگر بتوان هلال نو را در روز (پیش از ظهر) مشاهده کرد همان روز اول ماه به شمار می رود.
در عربستان تقویم رایج به نام تقویم ام القری توجهی به رویت ندارد و اگر شکل گیری ماه در فاصله ظهر تا غروب اتفاق بیفتد فردای آن روز را اولین روز ماه می دانند و اگرنه روز بعد.
در طی چند دهه گذشته معدود مواردی بوده است که روز اول رمضان یا عید فطر در ایران متفاوت با معیارهای رصدی اعلام شده اما این تعداد خطاها پس از تشکیل ستاد استهلال به شکل چشمگیری کاهش یافته است.
اما این هفته بازی ماه در آسمان تمام نشده است.
ماه در ادامه هفته مسیر خود از هلال تا تربیع را طی می کند و از ۲۷ تا ۳۰ ماه با عبور از کنار سیاره مریخ از میان صورت فلکی جوزا یا دوپیکر میگذرد.
برای تماشای این مناظر کافی است یک ساعت بعد از غروب خورشید به آسمان نگاه کنید.
اگر شما از شهرهای شمالیتر یا نواحی مانند کلگری این مطلب را بخوانید، حواستان به هشدار شفقهای قطبی باشد. این شفقها فصل فعالی را سپری میکنند و از جمله هفته گذشته حتی در برخی از مراکز شهری نیز مشاهده شدهاند.
تحریریهی «مداد»
