تحریریه «مداد»
Dr. Menaka Pai @MPaiMD is a specialist in blood clots. She addresses:
▪️People's fears of AstraZeneca vaccine
▪️Vaccine shopping
▪️Likelihood of getting a blood clot
▪️Signs of a clot
▪️Window of time to watch for symptoms
▪️What to do if you get one
▪️And more… pic.twitter.com/xHzarP78Gu— Natasha Fatah (@NatashaFatah) April 24, 2021
گفتگوی ناتاشا فتاح با دکتر مِناکا پای[1]، متخصص لختههای خونی، در رابطه با مواردی چون:
- ترس افراد از واکسن آسترانزنیکا
- نگاه مشتریمعابانه به نوع واکسن
- احتمال ابتلا به لختهی خون پس از دریافت واکسن
- علائم لختهی خون
- بازهی زمانی برای مشاهدهی علائم لخته موسوم به دریچهی زمانی
- اقدامات مناسب درصورت ابتلا به لخته
دکتر پای، اجازه بدهید مستقیم برویم سر اصل مطلب! برطبق آخرین گزارش کمیتهی مشورتی ملی ایمنسازی[2]،NACI، هر روز تعداد افراد بیشتر و بیشتری مجاز به دریافت واکسن آسترانزنیکا میشوند؛ این درحالی است که ما همچنان جمله «من نگرانم» یا «نمیخواهم دچار لختهی خون شوم» را از مردم میشنویم. شما چه پاسخی برای این ترس و نگرانی افراد دارید؟
خب، من، درواقع، قبل از هرچیز میخواهم بگویم که این نگرانی را درک میکنم و کاملآً با آنها همدل هستم. الان نزدیک به چهاردهماه است که ما دراین پاندمی گیر افتادهایم. مردم خسته و نگرانند و میترسند. سن مجاز برای دریافت واکسن بسیار پایین آمده است، اما هنوز مردم نگران خطری نادر اما جدی بهنام لختهی خون هستند. من کاملاً بابت این نگرانی به مردم حق میدهم.
در صحبتی که من با یکی از دوستانم داشتم، او این موضوع را مطرح کرد که همکاران جوانش، که اغلب هم در محدودهی سنی سیسال هستند، از دریافت واکسن آسترانزنیکا مطمئن نیستند؛ نگاه آنها به این واکسن شبیه نگاه کسی است که قصد خرید کالایی را دارد و اغلب آنها این جمله را بهزبان میآورند: «من ترجیح میدهم صبر کنم تا نوع بهترش را بگیرم». آیا بهنظر شما این رویکرد درستی است؟
خب، من فکر نمیکنم که این نوع نگاه خریدمعابانه، رویکرد خوبی باشد؛ اما اختیاریبودن آن، خیلی مهم و بهجاست و NACI هم روی آن تأکید زیادی دارد. این کمیته، سن مجاز دریافت واکسن را بسیار پایین آورده؛ اما تأکید میکند که افراد خودشان باید انتخاب کنند که میخواهند این واکسن را دریافت کنند یا منتظر واکسن دیگری بمانند. به نظر من، موضوعی که ما باید با مردم کانادا درمیان بگذاریم، میزان ریسک واقعی دریافت این واکسن است و اینکه افراد چگونه میخواهند بین این ریسک و ریسک نگرفتن واکسن توازن برقرار کنند؟ پیامدهای احتمالی این صبرکردن چه میتواند باشد؟ اسم آن را هرچه که بگذاریم، خرید، انتخاب، صبر، درهرصورت، ما در هر بخش از زندگیمان، همیشه باید در انتظار ریسک و خطر انجامدادن یا ندادن هر کاری باشیم.
دکتر، آیا امکان دارد که تخمینی از احتمال ابتلا به لختهی خون یا دستهای از افراد که بیشتر در معرض خطر لختهی خون هستند، به ما ارائه دهید؟ و اینکه تحلیل درست درمورد دو کفهی این ترازو، یعنی، «هزینهها دربرابرمزیتها»ی این واکسن چیست؟ مردم چطور باید آن را این موضوع را حلاجی کنند؟
بله، حتماً. من این موضوع را به بهترین شکلی که میتوانم با بینندگان مطرح میکنم. براساس آنچه ما تا امروز فهمیدهایم، خطر ابتلا به این نوع لختهی خون نادر در افراد زیر پنجاهسال، عددی بین یک در پنجاههزار و یک در صدهزار مورد است. درواقع، گفتن یک عدد مشخصتر از این میسر نیست؛ زیرا این عدد مدام درحال تغییر و بهروزشدن است و وقتی صحبت از این باشد که چه کسی بیشتر در معرض خطر قرار دارد، البته که جوانترها تا امروز کمی ریسک بالاتری را نشان دادهاند؛ اما، بهرحال، در تمامی گروههای سنی احتمال این عارضه وجود دارد. سابقهی خانوادگی، سابقهی پزشکی یا مصرف قرص ضدبارداری هیچ تأثیری ندارد؛ این ریسک در تمامی گروههای سنی و سابقهای، در محدودهی استانداردی قرار دارد: عددی بین یک در پنجاههزار تا یک در صدهزار مورد.
من قبل از شروع گفتگو با شما، سوالهای مردم را در توییتر مرور میکردم؛ یکی از مهمترین آنها این بود که: «من چطور میتوانم بفهمم که دچار لختهی خون شدهام؟»
چه سوال مهم و خوبی! خب، امیدوارم این جواب من باعث دلگرمی مردم شود. این علائم بسیار واضح و قابل تشخیص هستند؛ نشانههایی مانند: سردرد شدید و طولانی که تسکین پیدا نکند، دوبینی، تاربینی، ضعف شدید جسمی، تنگی نفس و درد قفسهی سینه. اینها نشانههایی بسیار شاخص بوده و احتمال بروز آنها بین روز چهارم تا بیستوهشتم پس از دریافت واکسن است. درواقع، میتوان گفت که این علائم، یک پنجرهی مشخص بهروی مشاهدهی آثار بروز لخته در افراد مختلف باز میکند و هرگز بهصورت یک درد عمومی در بدن، پس از دریافت واکسن نخواهد بود.
دکتر مِناکا پای، متخصص لختههای خونی از دانشگاه مکمستر: علائم ابتلا به لخته خونی بسیار آشکار و واضح هستند و انتظار میرود اگر کسی مبتلا شود علائم بین روز چهارم تا بیستوهشتم پس از دریافت واکسن، خود را نشان دهند.
لطفاً یکبار دیگر این بازهی زمانی را برای ما ترسیم کنید؛ اینکه تا چهمدت ممکن است علائم لخته خون در ما ظاهر شود؟
با کمال میل! این اتفاق ممکن است بین چهار تا بیستوهشتروز بعد از دریافت واکسن اتفاق بیافتد. این علائم اصلاً فوری نبوده و واکنشهایی هستند که ممکن است با تأخیر اتفاق بیفتند.
خب، یکی از سوالات ببنندگان ما، عبدالرحان و سوزی مکنزی، این بود: «کی میتوانم مطمئن شوم که از این عارضه در امان ماندهام؟» و «در چه مرحلهای پس از دریافت واکسن دیگر میتوانم خاطرجمع شوم که از خطر عبور کردهام؟»
حدوداً بیستوهشتروز پس از دریافت واکسن. من قصد ندارم باعث نگرانی افرادی شوم که این دوره را سپری میکنند یا خواهند کرد. اما، خوشبختانه، ما پس از این بازه، هیچ موردی از لختهشدن خون مشاهده نکردهایم.
سوال دیگری که مطرح شده، این است که آیا احتمال این عارضه در افرادی که قبلاً سابقهی لختهی خون داشتهاند، بیشتر است؟
این هم سوال خیلی خوبی است؛ چون من بهخاطر تخصصی که دارم، تخصص لختههای خونی، بسیار با این سوال مواجه میشوم و جوابم این است: خیر! داشتن سابقهی لختهی خون در گذشته بههیچعنوان ریسک ابتلای مجدد به آن را در اثر تزریق واکسن افزایش نمیدهد؛ چون مکانیزم آنها کاملاً متفاوت است. تنها استثنایی که وزارت بهداشت کانادا قائل شده، درمورد لختهی خون مغزی و یکنوع بسیار نادر آن، به نام لختهی خون هپارین بوده که ممکن است در بیماران مبتلا به سرطان خون اتفاق بیفتد. در این دوصورت، واکسن آسترانزنیکا واکسن مناسبی برای آنها نیست. اما در افرادی که سابقهی لخته خون در خود یا افراد خانوادهشان وجود داشته است، تزریق واکسن مشکلی ایجاد نخواهد کرد.
دکتر مِناکا پای: توصیهی من به همهی افراد این است که اگر علائم شدید و طولانی در خود دیدید، لطفاً بهدنبال هیچ حدس و گمان دیگری نگردید و فوراً از پزشک خانوادگی خود کمک بخواهید یا به اورژانس بیمارستانها مراجعه کنید.
اگر افراد دچار لخته خون شدند، چه باید بکنند؟
توصیهی من به همهی افراد این است که اگر علائم شدید و طولانی در خود دیدید، لطفاً بهدنبال هیچ حدس و گمان دیگری نگردید و فوراً از پزشک خانوادگی خود کمک بخواهید یا به اورژانس بیمارستانها مراجعه کنید. آزمایشهای بسیار زیادی برای این موضوع وجود دارند که به محض مراجعهی بیمار قابل انجام هستند تا پزشک دقیقاً بفهمد که چه اتفاقی دارد در بدن شما رخ میدهد. من فقط میخواهم مردم بدانند که درصورت مشاهدهی این علائم، بهترین و مطمئنترین راهحل این است که بهجای نشستن در خانه و دنبال حدس و گمانهای جورواجور گشتن، به سیستم درمان مراجعه کنید.
خانم دکتر میخواهم یک سوال خیلی خصوصی از شما بپرسم؛ آیا خودتان واکسن زدهاید؟
بله، من خوش شانس بودم که جزو گروههایی قرار گرفتم که اوایل امسال، این واکسن را دریافت کردم؛ چون جزو افراد شاغل در خط مقدم خدمات درمان بودهام و آنزمان، واکسن فایزر تنها واکسن موجود بود.
و همه میدانند که اولین چیزی که در اختیار مردم قرار بگیرد، حتماً بهترین نوع آن است. دکتر مناکا پای! سپاسگذاریم از وقتی که در اختیار ما قرار دادید و بسیاری از ابهامات را برای ما برطرف کردید.
متشکرم ناتاشا.
دکتر مناکا پای، متخصص و پزشک لختهی خون از دانشگاه مکمستر.
ویدئوی این گفتگو را در ابتدای این مطلب ببینید!
[1] Menaka Pai
[2] National Advisory Committee on Immunization
تحریریهی «مداد»
