پوریا ناظمی
نگاهی به رویدادهای آسمان شب از یکشنبه ۷ تا یکشنبه ۱۴ دسامبر ۲۰۲۵
یکشنبه ۷ دسامبر — حرفهای خاموش ماه با دوقلوها
امشب ماه کاهنده درست میان مشتری، کاستور و پولوکس آرایشی عجیب میسازد؛ شکلی شبیه یک Y وارونه که تا پایان غروب همچنان تغییر میکند.
تا سپیدهدم دوشنبه، این شکل روی پهلو افتاده و فاصلهٔ ماه تا پولوکس بلندتر شده است.
در همین روز، اگر در عرضهای میانی زندگی میکنید، غروب ۷ دسامبر زودترین غروب سال است. تعجب نکنید که زودترین غروب و دیرترین طلوع تقویمی دقیقاً به روز انقلاب زمستانی نمیافتند؛
این ناهماهنگی ناشی از انحراف محور زمین و بیضوی بودن مدار ماست — همان دو نیرویی که ریتم روزهای زمستان را مینویسند.
دوشنبه ۸ دسامبر — مثلث تابستانی در آخرین لحظات
شبهنگام، مثلث تابستانی آرام آرام در غرب فرو میرود. نخستین ستارهای که از میدان بیرون میرود، اَلتایر است.
اما برای شروع، به دنبال وگا بگردید — روشنترین ستارهٔ شمالباختر. بالای آن دنِب میدرخشد، و اَلتایر کمی پایینتر و چپتر.
هر شب که پیش میرود، یکی از نمادینترین نشانههای تابستان، کمکم محو میشود. سوال این است:
تا چند شب دیگر میتوانید اَلتایر را هنگام غروب بیابید؟
سهشنبه ۹ دسامبر — برفراز سرتان زنی به زنجیر کشیده شده است
این روزها که ساعت ۷ یا ۸ شب بیرون بروید و نگاهتان را درست بالای سرتان بچرخانید، یکی از دورترین چیزهایی که با چشم غیرمسلح میتوان دید، از فراز آسمان میگذرد: کهکشان آندرومدا (M31).
در دوربین دوچشمی، هالهای کمرنگ و کشیده است که درست کنار «زانو»ی پیکرهٔ آندرومدا قرار دارد.
این تاریکیهای زودهنگام زمستان بهترین زمان برای دیدار با همسایهٔ بزرگ کهکشانی ماست.
چهارشنبه ۱۰ دسامبر — مربع بزرگ و نخستین شهابهای جوزایی
اگر رو به جنوبباختر کنید، مربع بزرگ پگاسوس را بالای سرتان خواهید دید؛ کمی کج، ایستاده بر یکی از گوشهها، حدوداً به اندازهٔ مشت گرهکردهٔ شما.
در پایینترِ این مربع، زحل آرام و درخشان دیده میشود.
و حالا زمان آن رسیده که چشمتان را به روی اولین جوزاییها (Geminids) باز کنید.
اگر شهابی دیدید، مسیرش را عقبگرد کنید؛ اگر به کاستور و پولوکس رسیدید، احتمالاً یکی از جوزاییهای سرگردان آسمان بوده است.
پنجشنبه ۱۱ دسامبر — ماهِ ربع آخر در مسیر شیر
امروز ماه وارد ربع آخر میشود. حوالی نیمهشب از افق خاور طلوع میکند؛ درست زیر صورت فلکی شیر (Leo).
اگر نگاه دقیقی داشته باشید، خواهید دید که شکل ماه اندکی از «ربع آخر دقیق» عبور کرده — گواهی کوچک از حرکت بیوقفهٔ آن در مدار.
جمعه ۱۲ دسامبر — پیامرسان شب پیش از طلوع سیریوس
یکی از زیباترین صحنههای زمستانی آسمان، طلوع سیریوس است — درخشانترین ستارهٔ آسمان.
کمی پیش از او، ستارهای کمنورتر طلوع میکند: میرزام (Beta Canis Majoris)؛ نامش بهمعنای «آگهیدهنده»، چون آمدن سیریوس را اعلام میکند.
وقتی سیریوس خیلی نزدیک افق باشد، نورش در جو شکسته میشود و با رنگهای درخشان میلرزد — ترکیبی که با دوربین دوچشمی شگفتانگیزتر هم میشود.
در همین زمان، مشتری میان پولوکس و پروکیون کشیده شده و بهآرامی در سراسر شب اوج میگیرد.
شنبه ۱۳ دسامبر — شبِ زرینِ جوزاییها
امشب اوج بارش شهابی جوزایی است؛ یکی از پربارترین بارشهای سال.
آسمان بدون ماه تا حدود ۲ یا ۳ بامداد تاریک میماند و حتی پس از طلوع هلال نازک ماه هم شهابها همچنان روشن خواهند بود.
چند نکته را به یاد داشته باشید:
- اوایل شب، جوزاییها کشیده و طولانیاند — شهابهای «لبهزمین».
- با اوج گرفتن صورت فلکی دوپیکر، تعداد شهابها بیشتر و مسیرشان کوتاهتر میشود.
- زیرانداز گرم، لباس چندلایه و صبر بهترین ابزارهای شما هستند.
پیش از سپیدهدم، ماه هلالی همراه سپیکا بالا میآید و صحنهای رؤیایی میسازد.
یکشنبه ۱۴ دسامبر — زمستان از گوشهٔ آسمان سرک میکشد
با پایان هفته، کاپلا در شمالخاور بالا میایستد و نشانهای روشن از آغاز زمستان است.
کمی سمت راست آن، پروین میدرخشد؛ زیر آن دبران سرخرنگ دیده میشود.
در کنار دبران، خوشهٔ بزرگتر و کمنورترِ هِیادِس شکل V معروف خود را روی پهلو خوابانده است — تصویری که مخصوص شبهای سرد دسامبر و ژانویه است.
چند درجه جلوتر، میان شاخهای گاو، خوشهٔ کمنور NGC 1647 قرار دارد؛ جرمی بسیار لطیف و دشوار که تنها در آسمان تاریک با دوربین دوچشمی خود را نشان میدهد.
🪐 چشمانداز سیارهها
عطارد
در بهترین حالت خود در سپیدهدم قرار دارد. با قدر −۰٫۴، کمنور اما قابلاعتماد، کمی پیش از طلوع خورشید در خاورـجنوبخاور ظاهر میشود.
زهره و مریخ
هر دو در نور خورشید پنهاناند.
مشتری
در قدر −۲٫۶، هر شب حوالی ۷–۸ شب بالا میآید و تا سپیدهدم در آسمان میماند. در جنوب بهترین دید تلسکوپی را دارد و هرچه به انقلاب زمستانی نزدیک میشویم، بزرگتر و روشنتر دیده میشود.
زحل
حلقهها تقریباً روبهلبه شدهاند؛ کمتر از یک درجه زاویه. این فصل نادری است — تصویری که تنها هر ۱۵ سال یک بار رخ میدهد.
برای دیدن قمرهای درونی زحل، این بهترین زمان سال است.
اورانوس
۵ درجه پایینتر از پروین، همچون نقطهای آبیرنگ. با تلسکوپهای متوسط و بزرگ و نقشهٔ دقیق بهخوبی دیده میشود.
نپتون
کمنور اما قابلمشاهده، کمی شمالخاور زحل. نقطهای خیلی کوچک و آبیرنگ در تلسکوپ.
تحریریه «مداد»
تحریریهی «مداد»
