پوریا ناظمی
نگاهی به رویدادهای آسمان در نخستین هفته سال 1405
این هفته آسمان شب در حالی میزبان رصدگران است که بهتازگی از اعتدال بهاری عبور کردهایم. هلالهای ظریف ماه، گذر آرام مشتری در دل صورت فلکی جوزا و بازگشت نشانههای آسمان بهاری، صحنهای از گذار فصلها را پیش چشم ما میگذارند. اگر آسمان صاف باشد، این روزها فرصت خوبی است برای شکار هلالهای جوان، دنبال کردن خوشههای ستارهای و بازشناسی صورتهای فلکی که زمستان را بدرقه و بهار را خوشآمد میگویند.
جمعه
در گرگومیش غروب، هلال بسیار باریک ماه را میتوان حدود هشت درجه بالاتر از ناهید در افق غربی دید. این یکی از زیباترین صحنههای آسمان این روزهاست؛ هلالی جوان در کنار درخشانترین سیارهٔ آسمان شب. همزمان، خورشید از نقطهٔ اعتدال بهاری عبور کرده و بهار نجومی آغاز شده است؛ زمانی که طول شب و روز تقریباً برابر میشود.
شنبه
پس از تاریکی کامل، شعرای یمانی در جنوبغربی میدرخشد. پایینتر از آن، سه ستارهٔ درخشان سگ بزرگ—الدرعه، وزن و اضهرا—مثلثی را شکل میدهند که بخش عقبی این صورت فلکی را مشخص میکند. کمی بالاتر از این سهگانه، اگر آسمان تاریک باشد، میتوان با دوربین دوچشمی خوشهٔ کمنور M93 را در صورت فلکی کشتی (پوپیس) پیدا کرد.
یکشنبه
ماه در حال رشد، امشب در نزدیکی خوشهٔ پروین (ثریا) دیده میشود. فاصلهٔ این دو حدود پنج درجه است و منظرهای چشمنواز میسازد. با یک دوربین دوچشمی میتوانید جزئیات بیشتری از سطح ماه، از جمله دریاهای ماه مانند «دریای بحرانها» و «دریای باروری» را ببینید.
دوشنبه
ماه اکنون میان ثریا و ستارهٔ دبران قرار گرفته است. روی سطح ماه، با پیشروی خط روشنایی، ساختارهایی مانند «دریای شهد» و دهانهٔ تئوفیلوس بهخوبی نمایان میشوند. در همین زمان، صورت فلکی خرچنگ در میانهٔ آسمان جنوب قرار دارد و در دل خود خوشهٔ کندوی عسل (M44) را پنهان کرده است؛ جرمی که در آسمان تاریک حتی با چشم غیرمسلح نیز دیده میشود.
سهشنبه
با فرارسیدن بهار، جبار بهتدریج به سمت جنوبغربی متمایل میشود و کمربند سهستارهای آن تقریباً افقی دیده میشود. این یکی از نشانههای سادهٔ تغییر فصل در آسمان شب است.
چهارشنبه
ماه به تربیع اول رسیده و در کنار مشتری و ستارگان دوقلوی جوزا—کاستور و پولوکس—چهارضلعی بزرگی را در آسمان شکل میدهد. این صحنه با گذر شب بهآرامی میچرخد و موقعیت اجرام تغییر میکند.
پنجشنبه
ماه همچنان در کنار جوزا میدرخشد. اگر خطی فرضی از کاستور به پولوکس بکشید و آن را ادامه دهید، به قلب صورت فلکی مار آبی (هیدرا) میرسید؛ ستارهٔ نارنجیرنگ الفارد. این یکی از مسیرهای جالب برای جهتیابی در آسمان است.
جمعه
ذاتالکرسی، صورت فلکی آشنای پاییز و زمستان، اکنون در شمالغربی پایین آمده است. برای ناظران عرضهای میانی شمالی، این صورت فلکی هرگز کاملاً غروب نمیکند، بلکه تنها در آسمان میچرخد و در ساعات بامداد به پایینترین ارتفاع خود میرسد.
شنبه
ششضلعی زمستانی—شامل ستارگان درخشان مانند شعرای یمانی، پروکیون، کاستور، پولوکس، عیوق، دبران و رجل—هنوز در آسمان شامگاهی دیده میشود، هرچند بهآرامی در حال خروج از صحنه است. این مجموعه تقریباً تمام ستارگان درخشان آسمان زمستان را در خود جای داده است.
یکشنبه
در این شبها دب اصغر در حالتی قرار دارد که گویی به سمت راست از ستارهٔ قطبی امتداد یافته است. در همین حال، دب اکبر بالاتر از آن قرار گرفته و بهنوعی «آب را درون آن میریزد»—تصویری شاعرانه از حرکت ظاهری این دو صورت فلکی در طول سال.
وضعیت سیارهها
در میان سیارات، ناهید همچنان درخشان و کمارتفاع در افق غربی دیده میشود. مشتری، درخشانترین جرم آسمان شب، در بالای سر و در صورت فلکی جوزا میدرخشد و تا نیمهشب به سمت غرب حرکت میکند. اورانوس نیز در نزدیکی ثریا قابل رصد با تلسکوپ است، در حالی که عطارد، مریخ و نپتون در درخشش خورشید پنهان شدهاند.
تحریریه «مداد»
