تحریریهی «مداد»
یک مطالعهی جدید از دانشگاه مکگیل نشان میدهد کاهش فعالیت نوعی نورون کلیدی در مخچه به نام «سلولهای پورکینژه» بهطورمستقیم با افت مهارتهای حرکتی در سالمندی مرتبط است؛ مهارتهایی مانند راهرفتن، تعادل و هماهنگی. پژوهشگران میگویند این یافته میتواند به توسعهی درمانهایی برای کند کردن «پیری حرکتی» و نیز بهبود راهبردهای پیشگیری از سقوط در سالمندان کمک کند.
این تحقیق که در مجلهی Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) منتشر شده، برای نخستین بار نشان میدهد تغییرات مرتبط با سن در نرخ شلیک خودبهخودی سلولهای پورکینژه نهفقط همبسته، بلکه علّی در افت عملکرد حرکتی نقش دارند. نویسندهی اصلی مطالعه، اویاتار فیلدز، دانشجوی دکتری برنامهی یکپارچهی علوم اعصاب مکگیل، میگوید: «وقتی نشان دادیم کاهش فعالیت این نورونها مستقیماً با افت تعادل و هماهنگی مرتبط است، مسیرهای تازهای برای مداخلات درمانی گشوده شد.»
چگونه آزمایش انجام شد؟
پژوهش در مدل حیوانی انجام شد: موشهایی از سن جوانی (دو ماهه) تا سالمندی (۱۸ تا ۲۴ ماهه) در آزمونهای هماهنگی حرکتی مانند راهرفتن روی تیر مرتفع و ماندن روی میله چرخان (Rotarod) سنجیده شدند. موشهای مسنتر عملکرد ضعیفتری داشتند. ثبت الکتروفیزیولوژیک نشان داد نرخ شلیک سلولهای پورکینژه در موشهای پیر بهطورمعناداری کمتر است.
برای آزمون رابطهی علّی، تیم پژوهشی از ابزاری ژنتیکی به نام DREADD استفاده کرد که با فعالسازی آن میتوان تحریکپذیری نورونها را بالا یا پایین برد. کاهش مصنوعی نرخ شلیک در موشهای جوان باعث افت عملکرد آنها شد؛ برعکس، افزایش فعالیت نورونی در موشهای مسن به بهبود معنیدار هماهنگی انجامید. در آزمون دیگری که شامل کشیدن طناب یکمتری برای دریافت پاداش بود نیز با افزایش فعالیت پورکینژهها، خطاهای موشهای پیر کاهش یافت.
اهمیت برای سلامت عمومی
به گفتهی پروفسور آلانا وات، همنویسندهی مقالهی از دانشکده زیستشناسی مکگیل، افت هماهنگی حرکتی در سالمندی کمتر مورد توجه بوده، درحالیکه سقوط یکی از پیامدهای پرهزینه و گاه فاجعهبار برای کیفیت زندگی سالمندان است. یافتههای جدید میتواند به طراحی درمانهایی برای بهبود تعادل و نیز روشنتر شدن نقش اختلالات مشابه در بیماریهایی مانند آلزایمر کمک کند.
این پژوهش با حمایت نهادهایی از جمله مؤسسههای تحقیقات سلامت کانادا (CIHR)، صندوق برتری پژوهشی کانادا و شورای علوم طبیعی و مهندسی کانادا انجام شده است.
