تحریریه «مداد»
گروهی از پژوهشگران دانشگاه مکگیل در مونترال، به سرپرستی یک استاد ایرانی، موفق به توسعهی سامانهای تشخیصی شدهاند که میتواند تنها در ۳۶ دقیقه نوع باکتری عامل عفونت و آنتیبیوتیک مؤثر بر آن را شناسایی کند؛ پیشرفتی مهم در مقابله با بحران جهانی «مقاومت میکروبی».
در حال حاضر، روشهای رایج آزمایشگاهی برای تشخیص نوع باکتری و تعیین آنتیبیوتیک مناسب، معمولاً بین ۴۸ تا ۷۲ ساعت زمان میبرد. این تأخیر باعث میشود پزشکان در بسیاری از موارد بدون اطلاعات دقیق، درمان را آغاز کنند؛ موضوعی که یکی از عوامل اصلی گسترش مقاومت باکتریها به آنتیبیوتیکهاست.
▪️هشدار درباره یک بحران جهانی
سارا مهشید، استاد دانشیار دانشکده مهندسی زیستی مکگیل و سرپرست این پژوهش که نتایج آن در نشریهی علمی Nature Nanotechnology منتشر شده، میگوید:
«ما در رقابت با مقاومت میکروبی در حال عقبماندن هستیم. هر سال بیش از یک میلیون نفر بر اثر عفونتهای مقاوم به درمان جان خود را از دست میدهند؛ رقمی بیشتر از مرگومیر ناشی از ایدز یا مالاریا. تأخیر در تشخیص و درمان، یکی از دلایل اصلی این وضعیت است.»
این سامانه که «QolorPhAST» نام دارد، یک دستگاه کوچک و خودکار است که از نانوسنسورهای حساس به فعالیت باکتریها استفاده میکند. زمانی که باکتری زنده در نمونهی آزمایشگاهی شروع به متابولیسم میکند، حسگرها تغییر رنگ میدهند. این تغییر رنگ بهصورت فوقسریع رخ میدهد و سپس با کمک تحلیل تصویری مبتنی بر یادگیری ماشین، نوع باکتری و میزان حساسیت آن به آنتیبیوتیکهای مختلف مشخص میشود.
توسعهی این فناوری حاصل همکاری مهسا جلالی و تمر عبدالفَتّاح، دانشآموختگان دکتری آزمایشگاه مهشید، با تیمی چندرشتهای در حوزهی مهندسی نانومواد، میکروفلوئیدیک، فیزیک نور و هوش مصنوعی بوده است.
▪️آزمایش موفق در نمونههای واقعی
در یک آزمایش بالینی کور روی ۵۴ نمونه ادرار، این سامانه توانست با دقت بالا نتایجی همسطح روشهای استاندارد آزمایشگاهی ارائه دهد؛ آن هم در کسری از زمان معمول. این ویژگی میتواند در درمان سریعتر عفونتهای ادراری و عفونتهای منتقله از راه جنسی نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
به گفتهی پژوهشگران، این دستگاه کمهزینه، قابلحمل و کاربری آن ساده است و قابلیت استفادهی گسترده در مراکز درمانی را دارد. تیم تحقیقاتی اکنون در پی تجاریسازی این فناوری و عرضه آن به بازار است.
این پروژه در آزمایشگاه سارا مهشید در همکاری با پژوهشگران مؤسسهی پژوهشی مرکز سلامت دانشگاه مکگیل (RI-MUHC) انجام شده است.
تحریریهی «مداد»
