پوریا ناظمی
داستان آسمان در هفته پیش رو
در شبهای آخر بهار، آسمان آرام آرام چهرهی تابستانی خود را نمایان میکند؛ از غروب شیر آسمانی تا طلوع مثلث تابستانی، از عبور ماهِ کاهنده در کنار زحل و ناهید تا جستوجوی ستارهای در افق جنوبی که تنها در عرضهای جغرافیایی خاصی سر برمیآورد. در این شماره از «#هفت_شب»، نهتنها با پدیدههایی چون مقابلهی وستا، حرکت ماه و مقایسه رنگ مریخ و پولوکس آشنا میشویم، بلکه سفری چشمنواز از تاج شمالی تا خوشهی کروی هرکول و گیسوان برنیکه را نیز تجربه میکنیم. این هفته، آسمان شب پر از فرصتهای نایاب و دیدنیست—کافیست سر بالا بگیریم و نگاه کنیم.
شبِ شیر و داس معکوس | یکشنبه، ۱۸ مه
با فرارسیدن گرمای آخر بهار، صورتفلکی شیر آرام آرام به سوی افق غربی خم میشود. درست پس از تاریکی، کافیست نگاهت را به غرب-جنوبغربی بدوزی تا درخشانترین ستارهی آن را بیابی: قلبالأسد (رِگولوس). این ستاره، همچون نقطهی شروع یک علامت سؤال برعکس، در پایهی طرح داسمانند شیر میدرخشد. این خمیدگی، ترسیمی از یال و پنجه و سینهی سلطان آسمان است، پیش از آنکه در تابستان ناپدید شود.
در جستوجوی سیارک درخشان | دوشنبه، ۱۹ مه
در آسمانی تاریک و ماهپوشیده، جواهری نهچندان آشنا میدرخشد: سیارک وِستا. اکنون در میانهی راه بین سماک رامح و ستارگان صورتفلکی میزان قرار دارد—در فاصلهای حدود ۲۴ درجه زیر سماک رامح و کمی بالاتر از زُبانَی جنوبی و شمالی. هنوز قدرش نزدیک به ۶ است. اگر آسمانت واقعاً تاریک باشد، شاید بتوانی آن را با چشم ببینی، یکی از معدود اجرام کمربند سیارکها که با چشم غیرمسلح قابل رویت است. دوربین دوچشمی، همراه وفادار تو برای یافتنش خواهد بود.
ماه، مربع پگاسوس، و طلوع ناهید | سهشنبه، ۲۰ مه
هلال ماه رو به نقصان، امشب در حوالی ۲ تا ۳ بامداد طلوع میکند. در بالای آن، مربع بزرگ اسب بالدار (پگاسوس) روی گوشهای ایستاده. لبهی بالای راست این مربع، گویی اشاره به ماه دارد. کمی پیش از سپیدهدم، ناهید درخشانی را میتوان پایینتر از ماه دید، و زحل را بالاتر از آن. لحظهای نادر برای رصدکنندگان سحرخیز.
نسر طایر و نسر واقع؛ رسیدن مثلث تابستانی | چهارشنبه، ۲۱ مه
هنوز تا تابستان رسمی، یک ماه باقی مانده؛ اما ستارگان آن از راه رسیدهاند. نسر واقع (وِگا) مدتیست که در شرق-شمالشرق میدرخشد. امشب، نسر طایر (الطیر) نیز طلوع میکند؛ گوشهی پایین سمت راست مثلث تابستانی. دُنب (رِدف)، سومین ستاره، پایین سمت چپ نسر واقع را تکمیل میکند. این سه، نشان از فصلی تازه دارند.
سلام صبحگاهی به زهره | پنجشنبه، ۲۲ مه
در طلوع صبح فردا، اگر آسمان اجازه دهد، هلال ماه در نزدیکی زهره خواهد درخشید. آنها در فاصلهای ۶ تا ۷ درجهای از هم، دو جواهر در افق شرقی خواهند بود. فرصتی کوتاه اما بهیادماندنی.
در کمین قنطورس جنوبی | پنجشنبه، ۲۲ مه (شب)
آیا تاکنون ستارهای از صورتفلکی قِنطورِس دیدهاید؟ آلفا قنطورس در افق جنوبی ایران طلوع نمیکند، اما تِتا قنطورس با قدر ۲ در مناطق جنوبی قابل رصد است. حدود ۲۷ درجه زیر اسپیکا و ۳۲ درجه پایینتر از قلبالعقرب. در شبهای تاریک، با دیدی باز رو به جنوب، دوربیندوچشمیات را آماده کن. کشف این ستاره، ورود تو به نیمکرهی آسمان جنوبی خواهد بود.
جادهی آسمانی از سماک رامح تا نسر واقع | جمعه، ۲۳ مه
امشب، از سماک رامح در بالای سرت به سمت نسر واقع نگاه کن. در مسیر، ابتدا تاج شمالی (اکلیل شمالی) با تنها ستارهی روشنش، فکه (الفِکا) دیده میشود. سپس هرکول با ذوزنقهی کمنورش، و سرانجام نسر واقع. در لبهی ذوزنقه، خوشهی کروی M13، همچون لکهای پنبهگون، منتظر نگاه توست. خوشهای از صدها هزار ستاره در دل کهکشان.
شلیاق و ستارگان متغیر | شنبه، ۲۴ مه
صورتفلکی شَلیاق (Lyra) امشب درخشانتر از همیشه است. نسر واقع، گوشهی بالایی مثلث کوچک آن است. از آنجا، متوازیالاضلاعی آویزان شده. دو ستارهی پایین آن، بتا و گاما شلیاق، تقریباً همدرخششاند—تا اینکه بتا، متغیر و دمدمی، گاهی تا قدر ۴.۳ هم کمنور میشود. نگاهی دقیق ممکن است تفاوت را نشان دهد.
گیسوان روشن در دل تاریکی | یکشنبه، ۲۵ مه
آیا میدانی گیسوان برنیکه کجاست؟ این خوشهی ستارهای پراکنده، بین ذنبالاسد و خرس بزرگ قرار دارد. اعضای روشنش شکل Y وارونه دارند. با دوربین دوچشمی، شکوه آن را درمییابی: درخششی نرم و گسترده که بخشی از میدان دید را پر میکند. برای دیدنش باید بدانی کجا را نگاه کنی، نه لزوماً در جستوجوی درخشش بالا.
خبرهای صبحگاهی
