تحریریه «مداد»
رژه بابانوئل مونترال (Le défilé du père Noël) که هر ساله در ماه نوامبر برگزار میشود، بخش جداییناپذیر از هویت فرهنگی این شهر است. این رویداد که اکنون به نمادی از آغاز فصل تعطیلات در مونترال تبدیل شده، از سال ۱۹۲۵ تاکنون، نزدیک به یک قرن، داستانی غنی از تحول و تکامل را روایت میکند. آنچه با یک راهپیمایی ساده تجاری آغاز شد، امروز به یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین رویدادهای فرهنگی-اجتماعی کانادا تبدیل شده است.
تحول و تکامل رویداد
سالهای نخست (۱۹۲۵-۱۹۳۵)
رژه بابانوئل مونترال در نوامبر ۱۹۲۵ با ابتکار فروشگاه ایتون (Eaton’s) آغاز به کار کرد. در نخستین روز برگزاری، بابانوئل سوار بر کالسکهای ساده که با ریسههای رنگی تزئین شده بود، از خیابان سنت کاترین عبور کرد. به گزارش روزنامه مونترال گزت، این رویداد ساده با استقبال غیرمنتظره شهروندان روبرو شد. مدیریت فروشگاه ایتون، با مشاهده این موفقیت، برنامهریزی برای گسترش رویداد را آغاز کرد. تا سال ۱۹۳۰، کالسکه ساده به یک ارابه با طراحی ویژه تبدیل شد و گروهی از نوازندگان محلی نیز به رژه پیوستند.
دوره شکلگیری (۱۹۳۵-۱۹۴۵)
دهه ۱۹۳۰ و اوایل دهه ۱۹۴۰، با وجود رکود بزرگ اقتصادی، دورهای کلیدی در شکلگیری هویت رژه بود. بر اساس اسناد موجود در آرشیو شهرداری مونترال، نخستین فلوتهای متحرک در دسامبر ۱۹۳۷ به رژه اضافه شدند. فلوتهای اولیه که با نیروی انسانی حرکت میکردند، شامل سه طرح ساده از داستانهای کودکان بودند. در سال ۱۹۳۹، فروشگاه ایتون برای نخستین بار از سیستم بلندگوی متحرک برای پخش موسیقی کریسمس استفاده کرد.
جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵) چالشهای جدی برای رژه ایجاد کرد. اسناد آرشیوی نشان میدهد که در این دوره، به دلیل محدودیتهای زمان جنگ، مقیاس رژه کوچکتر شد و مسیر آن نیز کوتاهتر گردید. با این حال، مدیریت ایتون با درک اهمیت روحیه عمومی در زمان جنگ، تصمیم گرفت به برگزاری رژه، هرچند در مقیاس کوچکتر، ادامه دهد.
عصر نوآوری و گسترش (۱۹۴۵-۱۹۶۵)
پس از جنگ جهانی دوم، رژه وارد دورهای از رشد و نوآوری شد. طبق گزارشهای رادیو کانادا، در سال ۱۹۴۷، برای نخستین بار از موتورهای کوچک برای حرکت بخشهایی از فلوتها استفاده شد. تا سال ۱۹۵۰، تعداد فلوتهای متحرک افزایش یافت و طراحیها پیچیدهتر شدند.
نقطه عطف مهم در تاریخ رژه، آغاز پخش تلویزیونی آن در ۲۲ نوامبر ۱۹۵۲ از شبکه CBC بود. این پخش تلویزیونی که مستندات آن در آرشیو CBC موجود است، رژه را به خانههای سراسر استان کبک آورد. در همین سال، مسیر رژه از خیابان سنت کاترین به سمت خیابانهای شربروک و مکگیل نیز گسترش یافت.
در اوایل دهه ۱۹۶۰، رژه به اوج شکوفایی خود رسید. آرشیو روزنامه La Presse نشان میدهد که در سال ۱۹۶۲، بیش از ۲۰ گروه موسیقی و رقص در رژه شرکت داشتند. طراحی و ساخت فلوتها به مرحله جدیدی رسید و تیم فنی ایتون از شش ماه پیش از برگزاری رژه، کار روی طراحیها را آغاز میکرد.
دوره تحول و چالش (۱۹۶۵-۱۹۹۰)
اواخر دهه ۱۹۶۰ و دهه ۱۹۷۰ دورهای از تغییرات عمده در ماهیت رژه بود. بر اساس گزارشهای شورای شهر مونترال، در سال ۱۹۶۸، برای نخستین بار گروههای نمایشی از جوامع بومی کبک و مهاجران در رژه حضور یافتند. این تغییر، آغاز دوره جدیدی از تنوع فرهنگی در رژه بود.
دهه ۱۹۸۰ با چالشهای اقتصادی همراه شد. با این حال، این دوره شاهد پیشرفتهای فنی قابل توجهی بود. در سال ۱۹۸۳، برای اولین بار از سیستم صوتی دیجیتال در طول مسیر استفاده شد و در سال ۱۹۸۶، نورپردازیهای کامپیوتری به فلوتها اضافه شد.
دوره گذار و تجدید حیات (۱۹۹۰-۲۰۰۰)
نقطه عطف مهم در تاریخ رژه، تعطیلی شعبه مونترال فروشگاه ایتون در سال ۱۹۹۹ بود. پیش از تعطیلی کامل، مدیریت رژه طی یک فرآیند تدریجی به کنسرسیومی متشکل از شهرداری مونترال و اتحادیه بازرگانان مرکز شهر منتقل شد. این انتقال مدیریت، که اسناد آن در آرشیو شهرداری موجود است، با هدف حفظ این میراث فرهنگی صورت گرفت.
در این دوره، کمیته جدید برگزاری رژه، متشکل از نمایندگان شهرداری، هنرمندان و فعالان فرهنگی، تغییرات اساسی در ساختار رویداد ایجاد کرد. طبق اسناد شورای شهر، بودجه سالانه رژه از منابع مختلف شامل شهرداری، اسپانسرهای تجاری و کمکهای مردمی تأمین میشد.
عصر دیجیتال و چندفرهنگی (۲۰۰۰ تا کنون)
در قرن بیست و یکم، رژه با فناوریهای جدید همگام شد. در سال ۲۰۰۵، سیستم نورپردازی LED به فلوتها اضافه شد. در سال ۲۰۱۰، استفاده از فناوری پروجکشن مپینگ روی ساختمانهای مسیر رژه آغاز شد.
همهگیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ باعث شد تا برای نخستین بار در تاریخ ۹۵ ساله رژه، این رویداد به صورت مجازی برگزار شود. پخش آنلاین رژه مجازی، بنا بر آمار رسمی شهرداری مونترال، بیش از ۲۰۰,۰۰۰ بیننده داشت. در سال ۲۰۲۱، با بهبود شرایط، رژه در قالبی ترکیبی (حضوری و مجازی) برگزار شد.
جنبههای فرهنگی و اجتماعی
رژه بابانوئل مونترال با نزدیک به یک قرن قدمت، به بخشی از هویت فرهنگی شهر تبدیل شده است. بر اساس مطالعات دانشگاه مکگیل درباره رویدادهای فرهنگی مونترال (۲۰۱۹)، این رژه نقش مهمی در حفظ پیوندهای نسلی و انتقال میراث فرهنگی شهر دارد. والدینی که زمانی به عنوان کودک در این رویداد شرکت میکردند، اکنون فرزندان خود را به تماشای آن میآورند.
مطالعات مرکز مطالعات شهری مونترال نشان میدهد که این رویداد در سالهای اخیر نقش مهمی در ترویج همبستگی اجتماعی داشته است. از سال ۲۰۱۵، برنامه “هدیههای امید” همزمان با رژه برگزار میشود که به جمعآوری کمک برای خانوادههای کمدرآمد میپردازد. در سال ۲۰۲۲، این برنامه موفق به جمعآوری بیش از ۱۰۰,۰۰۰ دلار کمک نقدی و غیرنقدی شد.
مقایسه با رویدادهای مشابه
رژه بابانوئل مونترال، که در سال ۱۹۲۵ آغاز شد، سومین رژه قدیمی بابانوئل در کانادا پس از وینیپگ (۱۹۰۹) و تورنتو (۱۹۱۳) است. بر اساس مطالعه تطبیقی دانشگاه مکگیل (۲۰۲۱)، هر یک از این رژهها ویژگیهای منحصر به فردی دارند:
- وینیپگ: تأکید بر سنتهای بومی و تاریخ غرب کانادا
- تورنتو: تمرکز بر جنبههای تجاری و سرگرمی
- مونترال: ترکیب منحصر به فرد فرهنگ فرانسوی و انگلیسی، با تأکید بر چندفرهنگی بودن
چالشها و تغییرات در دوران بحرانها
تاریخ رژه بابانوئل مونترال نشاندهنده توانایی این رویداد در سازگاری با شرایط بحرانی است. بر اساس اسناد آرشیو شهری مونترال، در دوران رکود بزرگ (۱۹۲۹-۱۹۳۹)، با وجود محدودیتهای مالی شدید، رژه همچنان برگزار شد، هرچند در مقیاسی کوچکتر. فروشگاه ایتون در این دوره از کارمندان داوطلب و تجهیزات موجود برای ساخت فلوتها استفاده میکرد.
در طول جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵)، محدودیتهای امنیتی و کمبود منابع باعث تغییراتی در نحوه برگزاری رژه شد. طبق گزارشهای روزنامه مونترال گزت، مسیر رژه به دلیل ملاحظات امنیتی کوتاهتر شد و از مواد بازیافتی برای ساخت دکورها استفاده میشد.
بحران اقتصادی دهه ۱۹۹۰ و تعطیلی شعبه مونترال فروشگاه ایتون در سال ۱۹۹۹، چالش جدی دیگری بود. با این حال، مشارکت شهرداری و انجمنهای محلی باعث تداوم این سنت شد. در این دوره، مدل مدیریتی رژه از یک رویداد تجاری به یک جشنواره شهری تغییر کرد.
همهگیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ منجر به نوآوریهای قابل توجهی شد:
- برگزاری اولین رژه مجازی با استفاده از فناوریهای دیجیتال
- توسعه پلتفرم تعاملی آنلاین برای ارتباط با بابانوئل
- طراحی برنامههای جانبی قابل اجرا در فضای مجازی
برنامهریزی و اجرا
برنامهریزی رژه بابانوئل مونترال فرآیندی پیچیده است که طبق اسناد شهرداری مونترال، از شش ماه پیش از برگزاری آغاز میشود. کمیته اجرایی که از سال ۲۰۰۰ شکل جدیدی به خود گرفته، شامل این بخشهاست:
– نمایندگان شهرداری مونترال (بخش رویدادهای فرهنگی)
– نمایندگان اتحادیه بازرگانان مرکز شهر
– متخصصان طراحی و ساخت فلوتها
– کارشناسان امور فرهنگی و هنری
– مسئولان امنیت و خدمات شهری
آمار رسمی شهرداری مونترال نشان میدهد که در برگزاری رژه سال ۲۰۲۲:
– بیش از ۱,۲۰۰ داوطلب مشارکت داشتند
– ۱۵ تیم تخصصی در ساخت و طراحی فلوتها همکاری کردند
– ۲۵ گروه هنری و نمایشی شرکت داشتند
– ۳۰۰ نیروی امنیتی و خدماتی درگیر بودند
منابع:
– آرشیو شهرداری مونترال (۱۹۲۵-۲۰۲۳)
– مجموعه گزارشهای رادیو-کانادا (۱۹۵۲-۲۰۲۳)
– آرشیو روزنامه مونترال گزت و La Presse
– کتابخانه و آرشیو ملی کبک
– گزارشهای سالانه اتحادیه بازرگانان مونترال (۲۰۰۰-۲۰۲۳)
– مطالعات دانشگاه مکگیل درباره رویدادهای فرهنگی مونترال
– اداره گردشگری مونترال: گزارشهای تأثیر اقتصادی (۲۰۱۵-۲۰۲۳)
خبرهای صبحگاهی
