فرمهر امیردوست
کامیونیتی یهودیان مونترال از قدیمیترین و بزرگترین کامیونیتی یهودیان در کاناداست. جمعیت این کامیونینی در حال حاضر بیشتر از صدهزار نفر است و از این نظر پس از تورنتو در رده دوم در سراسر کانادا قرار دارد. یکی دیگر از خصوصیتهای کامیونیتی یهودیان مونترال تکثر قومیتی و گوناگونی فراوان آن است که در زمانهای مختلف و شرایط متفاوت به کانادا مهاجرت کردهاند.
قریب به اتفاق جمعیت یهودیان مونترال در قرن بیستم و در پی حوادث جنگ جهانی دوم به کانادا مهاجرت کردند و در محلههای «مین اصلی» و «مایل اند» ساکن شدند. گروه عمده دیگر یهودیان فرانسویزبان مونترال نیز اصالتا اهل کلونیهای فرانسه در خاورمیانه و شمال آُفریقا بودهاند. مهاجران به نسبت جدیدتر کامیونیتی یهودیان مونترال از روسیه، آرژانتین، فرانسه و حتی هند و اتیوپی به مونترال آمدهاند.
یهودیان مونترال دستی باز و نقشی عمده در شکلدهی تاریخ شفاهی، فرهنگ اجتماعی، آموزش و پرورش، هنر و حتی ذائقه شهرمان داشتهاند: ساندویچ گوشت دودی و استایل ویژه نان بیگل مونترالی تنها دو نمونه از این شمار است.
اما با وجود گوناگونی و تکثر بسیار، برگزاری اعیاد مذهبی و بزرگداشت رسوم کامیونیتی وجه مشترک میان یهودیان مونترال و یهودیان سراسر دنیاست. اگر دوست یا همسایهای یهودی دارید، حتما یکی دو بار شاهد برگزاری عید پسح بودهاید و از خوراکیهای آن چشیدهاید.
در این هفت روز، تناول هر نانی که با فطیر تهیه شده باشد ممنوع است و تنها نان بیفطیر (قوت غالب فقرا) مورد مصرف قرار میگیرد که «ماتزو» نام دارد. ماتزو سمبل تحمل بند و محنت و نیز اضطراب و عجله برای گذر از صحرای مصر است. یک خوراکی دیگر این جشن که یادآور تلخی بردگی است، علف تلخ یا «مارور» است که سابقه تاریخی و بومی در منطقه خاورمیانه دارد. در بشقاب «سدر» کاهو، مخصوصا ساقههای تلخ آن، یک نوع مخلوط سمنو مانند تهیه شده از میوه و آجیلجات، سمبلی از ملاتی که بردگان یهودگی در ساختمانهای عظیم فراعنه مصر استفاده میکردند، کرفس یا سیبزمینی خوابانده شده در نمک یا سرکه، استخوان پخته گوسفند یا بز، و تخم مرغ آبپز قرار داده میشود.
از آنجایی که پسح جشنی بهاره است، سرودهای مذهبی مخصوصی که سر میز «سدر» خوانده میشوند نیز همگی بهاره هستند و به بهار اشاره دارند. چهار سرود مذهبی (Psalms) در «سدر» خوانده میشود و در پایان هر کدام یک گیلاس شراب سرو میشود. پس از گیلاس سوم، دعایی در ستایش «میوه تاک» خوانده میشود. «سدر» با سرود امیدواری ظهور «مسیح» و ناجی یهودیان خوانده میشود که با عبارت «سال دیگر در اورشلیم!» نسبت به بازگشت یهودیان به سرزمین موعودشان کامل میشود. با اینکه «سدر» با این سرود تکمیل شده، شبنشینی با بازگویی معجزات شب رهایی یهودیان از مصر ادامه پیدا میکند.
یک نکته دیگر قابل اشاره این است که با وجود پافشاری محافظهکار که سعی در زنده نگه داشتن آیینهای مذهبی درست به شکل اصلیشان دارند، برگزاری پسح در طول سالیان اشکال مختلفی به خود گرفته و حتی بعضا تبدیل به جشنی سکولار شده است. مثلا با وجود تاکید سنتی مذهبی یهودیان بر فرزاند پسر و مردسالاری عمده، برگزاری پسح فمینیستی صرفا برای زنان اصلا دور از ذهن نیست. ترکیب پسح با مراسم مسیحیان و نیز برگزاری پسح «بین ادیان» و تکیه بر اشتراکات فرهنگی و مذهبی نیز بسیار رواج دارد و برای مشارکت در این جشن لازم نیست حتما یهودی باشید.
در این روزهای خانهنشینی و روابط اجتماعی مجازی، پای پسح نیز به فضای مجازی باز شده است و بسیاری از خانوادهها جای خالی نزدیکانشان را سر میز «سدر» با تصویری در مانیتور پر میکنند. اما، پیام پسح شاید برای همه ما این باشد که روزهای سخت میگذرد.
منابع:
ویکیپدیا: یهودیان مونترال
ویکیپدیا: سدر پسح
بریتانیکا: پسح
موزه یهودیان مونترال
الای تایمز: پسح جشنی برای همه
